Azərbaycanın üçrəngli Dövlət Bayrağı xalqımızın azadlıq iradəsini, milli kimliyini və müstəqil dövlətçilik ənənələrini ifadə edən müqəddəs rəmzdir. Onun tarixində dövlət quruculuğunun məsuliyyəti, müstəqilliyin itirilməsinin ağrısı və yenidən qazanılmasının qüruru birləşir. Bu bayrağın altında Azərbaycan dünyaya öz adından danışır, vətəndaşları isə ortaq Vətənə bağlılıqlarını nümayiş etdirirlər. Hər il noyabrın 9-da qeyd olunan Dövlət Bayrağı Günü həmin tarixi xatırlamaq, müstəqilliyimizin dəyərini düşünmək və gələcək qarşısındakı məsuliyyətimizi dərk etmək üçün əlamətdar gündür.

Bayrağımızın bugünkü ucalığına nəzər salarkən onun keçdiyi tarixi yolu xatırlamaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Üçrəngli bayraq dövlətimizin keçmişi ilə bu gününü birləşdirir. Cümhuriyyətin istiqlal ideyalarını yaşadan bu rəmz müstəqilliyin bərpası illərində xalqın siyasi iradəsini ifadə etmiş, Vətən müharibəsində isə azad edilən torpaqlarda qələbənin nişanəsinə çevrilmişdir. Bu mənada Azərbaycan bayrağının tarixi həm də xalqımızın öz dövlətinə sahib çıxmaq əzminin tarixidir.

Azərbaycanın tarixi ərazilərində müxtəlif dövrlərdə mövcud olmuş dövlətlərin və xanlıqların bayraqları, hərbi nişanları və hakimiyyət rəmzləri zəngin dövlətçilik irsimizin bir hissəsidir. Həmin rəmzlər dövrün siyasi təsəvvürlərini, idarəçilik ənənələrini və mənəvi dəyərlərini əks etdirirdi.

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycanın müstəqilliyinin elan edilməsi milli dövlətçilik tariximizdə yeni mərhələ açdı. Cümhuriyyətin qarşısında dövlət orqanlarının təşkili, ölkənin təhlükəsizliyinin təmin olunması və beynəlxalq münasibətlər sistemində tanınması kimi mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Dövlətin öz rəmzlərinin müəyyənləşdirilməsi də bu quruculuq işinin mühüm tərkib hissəsi idi. Bayraq yeni respublikanın müstəqilliyini görünən və tanınan bir nişanla ifadə etməli, onun siyasi iradəsini təcəssüm etdirməli idi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin 1918-ci il iyunun 21-də qəbul etdiyi qərarla üzərində ağ aypara və səkkizguşəli ulduz olan qırmızı bayraq dövlət bayrağı kimi təsdiq edildi. Həmin il noyabrın 9-da isə Nazirlər Şurası mavi, qırmızı və yaşıl zolaqlardan, ağ aypara və səkkizguşəli ulduzdan ibarət üçrəngli bayrağın qəbul olunması haqqında qərar verdi. Beləliklə, bu gün də müstəqil Azərbaycanı təmsil edən bayrağın dövlət rəmzi kimi tarixi başlandı.

Bayrağımızdakı rənglər xalqımızın kimliyini və gələcəyə baxışını ifadə edir. Mavi rəng Azərbaycan xalqının türk mənşəyini, qırmızı rəng müasir cəmiyyət qurmaq və demokratiyanı inkişaf etdirmək istəyini, yaşıl rəng isə İslam sivilizasiyasına mənsubiyyətini bildirir. Bu mənalar bir-birini tamamlayaraq milli köklərə bağlılığın tərəqqiyə açıq olmaqla uzlaşdığını göstərir. Bayrağın ideya məzmununda tarixi yaddaşın qorunması ilə müasir dövlət quruculuğu arasında mənəvi əlaqə vardır.

Milli kimlik insanın dilində, mədəniyyətində, tarixi yaddaşında və Vətənə münasibətində yaşayır. Bayraq bu bağlılığı ortaq bir rəmzdə cəmləşdirir. Müxtəlif bölgələrdə yaşayan, müxtəlif peşə və dünyagörüşünə malik vətəndaşları birləşdirən Azərbaycan adı üçrəngli bayraqda öz ifadəsini tapır. Onun altında birləşmək dövlətin müstəqilliyinə, ölkənin ərazi bütövlüyünə və ümumi gələcəyimizə bağlılıq deməkdir. Bayrağımız xaricdə yaşayan soydaşlarımız üçün də Vətənlə mənəvi əlaqənin, Azərbaycana mənsubluq duyğusunun mühüm ifadəsidir.

1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutu ilə üçrəngli bayraq dövlətin rəsmi həyatından uzaqlaşdırıldı. Sovet hakimiyyəti illərində respublikanın başqa dövlət rəmzləri tətbiq olunsa da, Cümhuriyyət bayrağı müstəqillik ideyasının tarixi nişanəsi kimi mənasını qorudu. Onun açıq şəkildə nümayiş etdirilməsinin siyasi təqiblə nəticələnə bildiyi şəraitdə belə istiqlal düşüncəsini yaşadan insanlar vardı.

Sovet dövründə üçrəngli bayrağımızın Qız qalası üzərində qaldırılması bu mübarizənin yaddaqalan səhifələrindəndir. Əzizə Şamil və Əli Şamilin “Dissident sorağında” kitabında hadisə 1957-ci il mayın 28-nə aid edilir və bayrağı qalanın üzərinə qaldıran şəxsin Cahid Hilaloğlu olduğu göstərilir. Qadağalar şəraitində Cümhuriyyət bayrağının yenidən ucaldılması milli istiqlal arzusunun yaşadığını göstərən cəsarətli addım idi.

1980-ci illərin sonlarında milli azadlıq hərəkatının genişlənməsi ilə üçrəngli bayraq kütləvi toplantılarda yenidən görünməyə başladı. Azərbaycan xalqı onunla tarixi yaddaşına və müstəqil yaşamaq haqqına sahib çıxdığını nümayiş etdirirdi. Dövlət rəmzi olmaqdan uzaqlaşdırılmış bayrağın yenidən xalqın iradəsini ifadə etməsi müstəqilliyin bərpasına aparan yolun mühüm mənəvi hadisəsi idi.

Üçrəngli bayrağımızın dövlət səviyyəsində yenidən ucaldılması Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. 1990-cı il noyabrın 17-də onun sədrliyi ilə keçirilən Naxçıvan Ali Məclisinin sessiyasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bayrağı Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Ulu Öndər həmin sessiyada üçrəngli Azərbaycan bayrağını qaldırdı. Heydər Əliyevin təşəbbüsü və siyasi iradəsi ilə həyata keçirilən bu tarixi addım Cümhuriyyət irsinə dövlət səviyyəsində qayıdışı ifadə edirdi. Sessiyada, həmçinin üçrəngli bayrağın Azərbaycanın dövlət bayrağı kimi tanınması barədə Azərbaycan SSR Ali Soveti qarşısında vəsatət qaldırıldı. Sovet İttifaqının hələ mövcud olduğu bir vaxtda Naxçıvanda bayrağımızın ucaldılması ölkəmizin müstəqilliyə doğru irəliləməsinə mühüm təkan verdi.

Naxçıvanda atılan addım ölkə miqyasında tarixi davamını tapdı. 1991-ci il fevralın 5-də üçrəngli bayraq Azərbaycanın Dövlət Bayrağı kimi qəbul olundu. Həmin il oktyabrın 18-də dövlət müstəqilliyinin bərpası ilə Cümhuriyyətin siyasi irsinə bağlılıq yeni məzmun qazandı. Bayrağın bərpası Azərbaycan xalqının müstəqillik ənənəsinə yenidən sahib çıxmasını ifadə edirdi. Beləliklə, 1918-ci ildə dövlət rəmzinə çevrilmiş üçrəngli bayraq müasir respublikamızın suverenliyinin nişanəsi olaraq yenidən ucaldı.

Müstəqillik illərində dövlət rəmzlərinin hüquqi əsasları möhkəmləndirildi. 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul olunmuş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 23-cü maddəsində Dövlət Bayrağı dövlət rəmzlərindən biri kimi təsbit edildi. Konstitusiyaya əsasən, bayraq bərabər enli üç üfüqi zolaqdan ibarətdir; yuxarı zolaq mavi, orta zolaq qırmızı, aşağı zolaq yaşıl rəngdədir. Qırmızı zolağın ortasında ağ aypara və səkkizguşəli ulduz yerləşir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir. Konstitusiyanın 75-ci maddəsi dövlət rəmzlərinə hörməti hər bir vətəndaşın borcu kimi müəyyən edir.

Cənab Prezident İlham Əliyevin 2009-cu il noyabrın 17-də imzaladığı Sərəncamla noyabrın 9-u Dövlət Bayrağı Günü kimi təsis edildi. Bu qərar Cümhuriyyət irsinə ehtiramın və milli dövlətçilik tarixinin yaşadılmasının ifadəsidir. Bayrağa hörmət gündəlik vətəndaşlıq mədəniyyətinin də tərkib hissəsidir. Onun tarixini öyrənmək, təsvirinə düzgün yanaşmaq və dövlət rəmzi kimi ləyaqətini qorumaq hər birimizin məsuliyyətidir. Xüsusilə gənc nəslə bayrağın hansı tarixi şəraitdə yarandığını və hansı mübarizələrdən keçdiyini anlatmaq vətənpərvərlik tərbiyəsinə konkret məzmun verir.

Müstəqilliyin ilk illərində torpaqlarımızın işğalı bayrağımızın bütün ölkə ərazisində dalğalanması arzusunu ümummilli məqsədə çevirmişdi. Doğma yurdlarından didərgin düşmüş insanlar üçün Azərbaycan bayrağının öz şəhər və kəndlərinə qayıtması evə dönüşün, təhlükəsiz həyatın və ədalətin bərpasının rəmzi idi. Bu arzunun gerçəkləşməsi dövlətimizin güclənməsini, ordumuzun hazırlığını və xalqımızın birliyini tələb edirdi. Bayraq həmin illərdə həm itirilmiş yurdların xatirəsini, həm də onlara qayıtmaq iradəsini yaşadırdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük Vətən müharibəsində Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızın azadlığı uğrunda döyüşdü. Azad edilən şəhər və kəndlərdə ucaldılan üçrəngli bayraq hərbi uğurların xalqımıza çatan ən təsirli görüntülərindən idi. Cəbrayılda, Füzulidə, Zəngilanda, Qubadlıda və digər yaşayış məntəqələrində bayrağımızın dalğalanması uzun ayrılığın başa çatdığını bildirirdi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi və Azərbaycan bayrağının şəhərdə qaldırılması xalqımıza böyük qürur yaşatdı. Şuşada yenidən dalğalanan bayraq ordumuzun qəhrəmanlığının və dövlətimizin ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizəsinin rəmzinə çevrildi.

2021-ci il yanvarın 14-də Prezident İlham Əliyev azad Şuşanın mərkəzində Dövlət Bayrağını ucaltdı. Dövlət başçısının bayrağın qarşısında diz çökərək onu öpməsi müstəqillik rəmzimizə ehtiramın ifadəsi idi. Müharibə günlərində Azərbaycan əsgərinin Şuşaya gətirdiyi üçrəngli bayraq artıq azad şəhərin səmasında dalğalanırdı. Həmin bayrağın altında keçirilən görüş milli dövlətçilik iradəsinin və qazanılmış Zəfərin mənasını bir daha nümayiş etdirdi. 2022-ci il avqustun 26-da Azərbaycan Ordusunun Laçın şəhərinə yerləşməsi ilə burada da bayrağımız ucaldı. Həmin il sentyabrın 21-də dövlət başçısı Laçın şəhərinin mərkəzində Dövlət Bayrağını qaldırdı.

2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın suverenliyinin bütün ölkə ərazisində təmin olunması bayrağımızın tarixində yeni səhifə açdı. Həmin il oktyabrın 15-də Cənab Prezident İlham Əliyevin Xankəndidə Dövlət Bayrağını ucaltması xalqımızın yaddaşına həkk olundu. Şuşada, Laçında və Xankəndidə dalğalanan eyni bayraq ayrı-ayrı illərdə əldə olunmuş nəticələri vahid dövlətçilik iradəsində birləşdirdi. Milli rəmzimiz dövlətimizin öz torpaqlarına və xalqımızın tarixi yurduna qayıdışının görünən nişanəsi oldu.

Bu gün azad edilmiş ərazilərdə dalğalanan Azərbaycan bayrağına baxarkən şəhidlərimizin əziz xatirəsini dərin ehtiramla anır, qazilərimizin və hərbçilərimizin fədakarlığını minnətdarlıqla xatırlayırıq. Bayrağımızın ucalığında onların canı və qanı bahasına qoruduqları Vətən yaşayır. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda bərpa olunan evlər, məktəblər və mədəniyyət ocaqları üzərində dalğalanan üçrəngli bayraq artıq quruculuğun və doğma yurda dönüşün də rəmzidir. Qazanılmış Zəfəri möhkəmləndirmək həmin torpaqlarda təhlükəsiz, firavan və davamlı həyat qurmaq məsuliyyətini də ehtiva edir.

Azərbaycan bayrağı Cümhuriyyətdən bu günə uzanan dövlətçilik yolumuzun canlı şahididir. Onun mavi, qırmızı və yaşıl rənglərində milli kimliyimiz, tərəqqi iradəmiz və mənəvi dünyamız birləşir. Bu bayrağı uca tutmaq müstəqilliyimizi qorumaq, ölkəmizə vicdanla xidmət etmək və gələcək nəsillərə bütöv, güclü Azərbaycan əmanət etmək deməkdir. Azad edilmiş torpaqlarımızda dalğalanan üçrəngli bayrağımız xalqımızın birliyini, dövlətimizin suverenliyini və gələcəyə inamını ifadə edir.

Asəf Orucov

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı,

Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatının üzvü