“Milli birlik daimi olmalıdır, çünki Azərbaycanın önəmi artır, dünyada oynadığı rolu artır.”

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev

Vətən müharibəsi haqqında danışanda gözümüzün önünə ilk olaraq döyüş səhnələri, bayraq ucaldan əsgərlər, azad edilmiş şəhərlər gəlir. Lakin Qələbənin başqa cəbhələri də var idi. Bu cəbhələr xəritələrdə görünmür, amma nəticəyə təsiri az deyildi. Onların ikisi xüsusilə önəmlidir: milli birlik və diplomatiya. Bu gün, Zəfərin altıncı ildönümündə, həmin cəbhələri xatırlamaq təkcə keçmişi anmaq deyil, həm də gələcəyə dair düşünmək deməkdir.

2020-ci ilin payızında Azərbaycan cəmiyyətində nadir bir mənzərə yarandı. Müxtəlif siyasi baxışlara, sosial vəziyyətə, peşəyə malik insanlar eyni hədəf ətrafında toplandı. Siyasi partiyaların böyük əksəriyyəti Ali Baş Komandana dəstək bəyanatı verdi. Sumqayıtdan Lənkərana, Qazaxdan Qubaya qədər hər bölgədən övladlar cəbhəyə yollandı. Ölkəmizdə yaşayan müxtəlif xalqların nümayəndələri çiyin-çiyinə döyüşdü. Evlərdə üçrəngli bayraqlar asıldı, avtomobillərdə “Qarabağ Azərbaycandır!” yazıları göründü. Bu mənzərə heç kimin göstərişi ilə yaranmamışdı, otuz illik ağrının təbii nəticəsi idi.

Birlik yalnız emosional hal deyildi, onun konkret ifadələri də vardı. İşçilər Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna vəsait köçürürdü, könüllülər ehtiyacı olanlara kömək göstərirdi, həkimlər hospitallarda gecə-gündüz çalışırdı. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar Azərbaycan həqiqətlərini fərqli ölkələrin ictimaiyyətinə çatdırırdı. Raket zərbələri altında olan şəhərlərin sakinləri dözüm nümunəsi göstərdi. Bu arxa cəbhə olmasaydı, ön xəttdəki əsgərin ruhu da belə yüksək olmazdı. Əsgər bilirdi ki, arxasında bütöv bir xalq dayanır.

Həmin dövrün mühüm dərslərindən biri də budur ki, siyasi fikir müxtəlifliyi Vətən sevgisinə mane deyil. Dövlətin siyasətini müzakirə etmək, fərqli baxışa sahib olmaq cəmiyyət həyatının adi hissəsidir. Ancaq ərazi bütövlüyü, müstəqillik, şəhidlərin xatirəsi kimi dəyərlər siyasi çəkişmənin obyekti olmamalıdır. Vətən məsələsində məsuliyyətli mövqe bütün siyasi qüvvələrdən gözlənilir. “Dəmir yumruq” rəmzinin bu qədər geniş yayılması da məhz bu ortaq dəyərin ifadəsi idi: barmaqlar ayrı olanda zəifdir, birləşəndə isə güc yaranır.

İkinci görünməyən cəbhə diplomatiya idi. Azərbaycan illər boyu hüquqi mövqeyini qorumuş, BMT Təhlükəsizlik Şurasının dörd qətnaməsinə, 2008-ci il Baş Assambleya qətnaməsinə, beynəlxalq hüquqa istinad etmişdi. Çoxşaxəli xarici siyasət nəticəsində ölkəmiz enerji layihələri ilə Avropanın, nəqliyyat dəhlizləri ilə Asiyanın tərəfdaşına çevrilmişdi. Türkiyə və Pakistan kimi dost ölkələrin açıq dəstəyi müharibə günlərində xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Prezident İlham Əliyevin xarici media ilə apardığı çoxsaylı müsahibələr isə informasiya mübarizəsinin mühüm hissəsi oldu.

Zəfərdən sonra diplomatik fəaliyyət yeni mərhələyə keçdi. 2021-ci ildə Türkiyə ilə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi müttəfiqlik münasibətlərini rəsmi səviyyəyə qaldırdı. Azərbaycan 2019-2024-cü illərdə Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etdi, 2024-cü ildə isə Bakıda COP29 kimi dünya miqyaslı tədbirə ev sahibliyi etdi. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilən görüşdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin mətni paraflandı. Sazişin imzalanması və ratifikasiyası, sərhədlərin delimitasiyası hələ qarşıda duran vəzifələrdir, lakin əldə olunan irəliləyiş əvvəlki illərlə müqayisədə ciddi dəyişiklikdir.

Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, ədalətli sülh üçün irəli sürülən şərtlər beynəlxalq hüquqa əsaslanır. Qələbə diplomatiyasının mahiyyəti də bundadır: qalib dövlət gücünü sübut etdikdən sonra regionun gələcəyi barədə gündəlik təklif edir. Kommunikasiyaların açılması, tranzit imkanlarının genişlənməsi, regional əməkdaşlıq potensial olaraq bütün tərəflərə fayda verə bilər. Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana ixracı və tranzit məsələlərinin müzakirəsi uzun illər ağlasığmaz görünən mənzərədir.

Birliyin ən təsirli nümunələrini sadə insanların davranışında görmək olardı. Pensiyasının bir hissəsini fonda köçürən ahıl, yaralılara qan vermək üçün növbəyə duran gənc, əlindən gələni edən sadə vətəndaş bu mənzərənin əsl qəhrəmanları idi. Şirkətlər və sahibkarlar da imkan daxilində dəstəyə qoşulurdu. Heç kəs onlardan bunu tələb etmirdi; insanlar bu addımı öz vicdani borcu kimi qəbul edirdi. Məhz bu cür minlərlə kiçik hərəkət böyük bir həmrəylik mənzərəsini yaradırdı.

Diplomatik işin ağırlığını da bu kontekstdə görmək lazımdır. Müharibə günlərində beynəlxalq təzyiqlər, birtərəfli bəyanatlar, informasiya kampaniyaları az deyildi. Azərbaycan diplomatları, ictimai fəallar, diaspor nümayəndələri fasiləsiz olaraq həqiqəti izah edir, sənədlərə və beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanırdılar. Bu çətin mühitdə mövqeyi soyuqqanlı şəkildə müdafiə etmək Qələbənin siyasi nəticələrini möhkəmləndirməyə imkan verdi.

Birliyi qorumaq üçün böyük şüarlara ehtiyac yoxdur. Bir-birimizi dinləmək, fərqli fikrə hörmətlə yanaşmaq, ictimai məsələlərdə məsuliyyətli davranmaq kifayət qədər güclü başlanğıcdır. Müharibə günlərində qazandığımız bu təcrübə dinc həyatda da faydalıdır və onu gənc nəslə ötürmək vacib vəzifələrimizdəndir.

Azərbaycanın dünyada rolu artdıqca qarşımıza çıxan məsələlər də mürəkkəbləşir. Enerji keçidi, regional təhlükəsizlik, iqtisadi şaxələndirmə kimi vəzifələr həmin birliyin dinc dövrdə də qorunmasını tələb edir. Bu birlik şüarlarda yox, qarşılıqlı hörmətdə, öz işinə məsuliyyətlə yanaşmaqda, şəhid ailələrinə və qazilərə diqqət göstərməkdə görünməlidir. 8 Noyabr bizə həm nəyə nail olduğumuzu, həm də bunu necə qoruya biləcəyimizi xatırladır: birlikdə, hüquqa söykənərək və hər kəs öz yerində çalışaraq.