Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsi, nüfuzlu dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığının genişlənməsi Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uzaqgörən və praqmatik xarici siyasətin mühüm nəticələrindəndir. Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursu, milli maraqlara əsaslanan diplomatik fəaliyyəti və beynəlxalq təşəbbüslərdə fəal iştirakı ölkəmizin qlobal siyasi proseslərdə etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunmasını təmin edib. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması xüsusi siyasi və tarixi əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnham tərəfindən imzalanan sənəd iki ölkə arasındakı münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini nümayiş etdirir. Bu Bəyannamə uzun illər ərzində formalaşmış dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin daha geniş strateji çərçivədə inkişaf etdirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin möhkəm tarixi təməli vardır. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli əlaqələrin inkişafında mühüm mərhələlər olub. Yeni sənəd məhz bu siyasi irsin davamı olmaqla, münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldir.
Bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Sənəddə regional sülhün və sabitliyin qorunması, ümumi təhlükələrə qarşı mübarizə, müdafiə potensialının artırılması, təlim və təcrübə mübadiləsi, hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi kimi məsələlər əksini tapıb. Bu yanaşma müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik məsələlərinin artan əhəmiyyətini və iki dövlətin qarşılıqlı əməkdaşlığa verdiyi önəmi göstərir.
Bəyannamənin digər mühüm istiqaməti iqtisadiyyat, ticarət və investisiya əlaqələrinin dərinləşdirilməsidir. Böyük Britaniya Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlarından biridir. Yeni sənəd bu əlaqələrin daha da genişləndirilməsi, biznes dairələri arasında əməkdaşlığın inkişafı, infrastruktur və xidmət sahələrinə investisiyaların təşviqi üçün yeni imkanlar yaradır. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək göstərilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində artan rolunun təsdiqidir.
Enerji təhlükəsizliyi də tərəfdaşlığın prioritet istiqamətlərindəndir. Azərbaycan ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji potensialını da genişləndirir. Böyük Britaniya ilə yaşıl enerji, yaşıl maliyyələşmə və aşağı karbon texnologiyaları sahəsində əməkdaşlıq ölkəmizin iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə, ekoloji dayanıqlılığın gücləndirilməsinə və müasir enerji bazarında mövqeyinin möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.
Sənəddə təhsil, elm, innovasiya və rəqəmsal transformasiya məsələlərinə də xüsusi yer ayrılıb. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və sənaye qurumları arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və yeni texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi gələcək əməkdaşlığın mühüm istiqamətləridir. Bu, insan kapitalının inkişafı və gənclərin müasir biliklərə yiyələnməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Bəyannamədə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması və regionda davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində dialoqun əhəmiyyəti də vurğulanır. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların qeyd edilməsi Azərbaycanın sülh gündəliyinə beynəlxalq diqqətin ifadəsidir. Sənəddə dövlətlərin suverenliyi, müstəqilliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinin təsdiqlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Birgə Bəyannamənin mühüm yeniliklərindən biri də strateji tərəfdaşlıq üzrə illik görüşlərin keçirilməsinin nəzərdə tutulmasıdır. Bu mexanizm əldə olunan razılaşmaların icrasına nəzarət etməyə, yeni prioritetləri müəyyənləşdirməyə və əməkdaşlığı konkret layihələrlə zənginləşdirməyə imkan verəcək.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi ölkəmizin beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinin mühüm göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən balanslaşdırılmış, milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş kimi nüfuzunu daha da artırır. İmzalanmış Bəyannamə isə qarşılıqlı etimad, hörmət və ortaq maraqlar əsasında qurulan əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün möhkəm siyasi zəmin yaradır.
Gündüz Bayramov
YAP Samux rayon təşkilatının sədri