Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin mövqeyi yalnız onların iqtisadi və hərbi potensialı ilə deyil, eyni zamanda qurduqları etibarlı tərəfdaşlıqlar, həyata keçirdikləri ardıcıl diplomatik siyasət və gələcəyə hesablanmış strateji qərarları ilə müəyyən olunur. Dünyada siyasi və iqtisadi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, yeni təhlükəsizlik çağırışlarının meydana çıxdığı bir dövrdə hər bir dövlət üçün milli maraqları qorumaqla beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan da müstəqil xarici siyasət kursu ilə bu proseslərdə fəal iştirak edən, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlərini inkişaf etdirən ölkələrdən biridir.
Bu baxımdan 2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” xüsusi diqqətə layiqdir. Bu sənəd iki ölkə arasında uzun illər ərzində formalaşmış münasibətlərin yeni məzmun qazanması, əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlər üzrə genişləndirilməsi və gələcək fəaliyyətin prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisədir. Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin möhkəm tarixi və siyasi əsasları mövcuddur. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu əlaqələrin inkişafında mühüm mərhələlər olmuşdur. Yeni Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi isə illər ərzində formalaşmış əməkdaşlıq təcrübəsinin daha geniş sahələri əhatə etməsinə imkan yaradan sənəd kimi çıxış edir. Bu sənədin əhəmiyyətini yalnız iki dövlət arasında imzalanmış diplomatik razılaşma çərçivəsində qiymətləndirmək doğru olmazdı. Burada daha geniş məna daşıyan məsələlər mövcuddur. Söhbət Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrini şaxələndirməsindən, milli maraqlarını beynəlxalq platformalarda ifadə etməsindən və müxtəlif sahələrdə yeni əməkdaşlıq imkanları yaratmasından gedir. Çünki müasir dövrdə uğurlu xarici siyasət yalnız mövcud əlaqələrin qorunmasını deyil, dəyişən dünya reallıqlarına uyğun yeni tərəfdaşlıqların formalaşdırılmasını da tələb edir.
Bəyannamədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət məsələlərinin xüsusi vurğulanması Azərbaycan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Müstəqil dövlətin beynəlxalq münasibətlərdə əsas dayaqlarından biri onun suveren hüquqlarının tanınması və ərazi bütövlüyünə hörmətlə yanaşılmasıdır. Bu prinsiplərin dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlı şəkildə təsdiqlənməsi beynəlxalq əməkdaşlığın etibarlı əsasını təşkil edir.
Sənəddə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Sülh Zirvəsinin əhəmiyyətinin vurğulanması, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların alqışlanması da diqqət çəkən məqamlardandır. Cənubi Qafqazın gələcəyi baxımından sülh və sabitlik məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki sülh yalnız münaqişələrin sona çatması deyil, həm də regionda iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, nəqliyyat imkanlarının artması, investisiya mühitinin yaxşılaşması və xalqlar arasında qarşılıqlı münasibətlərin inkişafı deməkdir. Mən hesab edirəm ki, regionda davamlı sülhün təmin olunması gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz və sabit inkişaf mühitinin yaradılması baxımından mühüm şərtdir.
Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də xüsusi yer tutur. Müasir dünyada təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi məsələlərlə məhdudlaşmır. Sərhəd təhlükəsizliyi, hüquq-mühafizə fəaliyyəti, institusional dayanıqlılıq və beynəlxalq təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət də bu anlayışın mühüm tərkib hissələridir. Müdafiə təlimləri, təcrübə mübadiləsi, potensialın artırılması, müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması və hüquqi sahədə əlaqələrin gücləndirilməsi tərəflərin qarşılıqlı fəaliyyətinin yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirir. İki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi isə strateji tərəfdaşlığın ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Ticarət və investisiya əlaqələrinin inkişafı, yeni biznes imkanlarının yaradılması, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, infrastruktur və xidmət sahələrində əməkdaşlığın artırılması hər iki tərəf üçün qarşılıqlı fayda yarada bilər. Burada diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri də iqtisadi əməkdaşlığın yalnız maliyyə göstəriciləri ilə deyil, onun real iqtisadi və sosial nəticələri ilə qiymətləndirilməsidir. Yeni iş yerlərinin açılması, yerli mütəxəssislərin hazırlanması, müasir texnologiyaların tətbiqi və sahibkarlıq imkanlarının genişləndirilməsi belə tərəfdaşlığın cəmiyyət üçün əhəmiyyətini artıran amillərdir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində artan rolu da bu əməkdaşlıqda mühüm yer tutur. Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına verilən dəstək təsadüfi deyil. Ölkəmiz Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat və logistika əlaqələrinin genişləndirilməsində mühüm imkanlara malikdir. Bu imkanların səmərəli reallaşdırılması Azərbaycanın tranzit potensialını artırmaqla yanaşı, beynəlxalq ticarət əlaqələrinin inkişafına və yeni iqtisadi tərəfdaşlıqların yaranmasına da töhfə verə bilər. Orta Dəhliz məsələsinə yalnız nəqliyyat marşrutu kimi deyil, Azərbaycanın regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə mövqeyini genişləndirən strateji imkan kimi yanaşmaq lazımdır. Dünyada enerji təhlükəsizliyi və ekoloji dayanıqlılıq məsələlərinin aktuallaşdığı bir dövrdə yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığın nəzərdə tutulması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan zəngin ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində də geniş imkanlara malikdir. Külək və günəş enerjisinin inkişafı, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyaların tətbiqi ölkəmizin enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə şərait yarada bilər. Bu istiqamətdə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və yeni texnologiyaların tətbiqi gələcək iqtisadi inkişafın mühüm amillərindən biri ola bilər. Mənim xüsusilə əhəmiyyət verdiyim məqamlardan biri də Bəyannamədə təhsil, elm, innovasiya və insan kapitalının inkişafına geniş yer ayrılmasıdır. Çünki dövlətin gələcəyi yalnız onun təbii sərvətləri və iqtisadi imkanları ilə deyil, yetişdirdiyi savadlı, düşünən, təşəbbüskar və peşəkar insanlarla müəyyən olunur. Ali təhsil, peşə hazırlığı, rəqəmsal bacarıqlar, elmi tədqiqatlar və universitetlərarası əməkdaşlıq istiqamətlərində əlaqələrin genişləndirilməsi gələcək nəsillər üçün yeni imkanlar yarada bilər. Süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və müasir texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi də bu əməkdaşlığın gələcəyə hesablanmış tərəflərindən biridir. Təhsil sahəsində əməkdaşlığı yalnız bilik və təcrübə mübadiləsi kimi deyil, həm də gələcəyin cəmiyyətinin formalaşmasına yönəlmiş mühüm sərmayə kimi qiymətləndirmək lazımdır. Bu gün təhsilə, elmə və insan kapitalına ayrılan diqqət sabah ölkənin iqtisadi, sosial və intellektual inkişafında öz nəticəsini göstərir. Eyni zamanda, xalqlar arasında mədəni əlaqələrin, insanlararası ünsiyyətin və peşəkar şəbəkələrin genişləndirilməsi dövlətlərarası münasibətlərin humanitar əsaslarını möhkəmləndirir. Bununla yanaşı, hər bir strateji sənədin əsl əhəmiyyəti onun imzalanması ilə deyil, nəzərdə tutulan müddəaların həyata keçirilməsi və konkret nəticələr verməsi ilə ölçülür. Qarşılıqlı razılaşmaların real layihələrə çevrilməsi, əməkdaşlıq mexanizmlərinin səmərəli fəaliyyəti, investisiya imkanlarının reallaşdırılması və əldə olunan nəticələrin davamlı şəkildə qiymətləndirilməsi vacibdir. Bəyannamədə illik Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi barədə razılaşma da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Bu görüşlər əməkdaşlığın gedişini müzakirə etmək, qarşıya çıxan məsələləri nəzərdən keçirmək və gələcək prioritetləri müəyyənləşdirmək üçün imkan yaradacaq. Ümumilikdə, Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkənin münasibətlərinin gələcək inkişafına istiqamət verən, siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, enerji, təhsil və humanitar sahələri əhatə edən mühüm sənəddir. Bu sənəd Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi və milli maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıqların inkişaf etdirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir.
Dövlətçilik yalnız bu gün əldə olunan nailiyyətləri qorumaq deyil, həm də sabahın imkanlarını indidən formalaşdırmaq bacarığıdır. Güclü dövlət olmaq üçün düzgün tərəfdaşlar seçmək, beynəlxalq münasibətlərdə milli maraqları qorumaq, dəyişən dünya reallıqlarına uyğun qərarlar qəbul etmək və əldə olunan razılaşmaları real nəticələrə çevirmək vacibdir. Azərbaycanın xarici siyasətində bu istiqamətlərin ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi ölkəmizin gələcək inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə etibarlı tərəfdaşlıq bu günün diplomatik uğuru olmaqla yanaşı, sabahın siyasi, iqtisadi və strateji imkanlarının da təməlidir.
Səriyyə Əhmədova
Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatı “Babək məhəlləsi 8” ünvanında yerləşən ərazi partiya təşkilatının sədri,
Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatının fəal üzvü