Milli maraqlar, strateji seçim və geniş regional əməkdaşlıq
Azərbaycan xarici siyasətini milli dövlətçilik maraqlarının qorunması, ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, təhlükəsizlik mühitinin möhkəmləndirilməsi və iqtisadi inkişaf üçün əlverişli beynəlxalq şəraitin yaradılması istiqamətində formalaşdırıb. Bu siyasət nəticəsində ölkəmiz müxtəlif dövlətlərlə münasibətlərini zamanın tələblərinə uyğun olaraq inkişaf etdirib, bəzi dövlətlərlə strateji tərəfdaşlıqdan müttəfiqlik səviyyəsinə yüksələn əlaqələr qurub. Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla yaradılmış müttəfiqlik münasibətləri bu strategiyanın mühüm təzahürüdür.
Bu ölkələrlə imzalanan bəyannamə və müqavilələr Azərbaycanın xarici siyasətində təsadüfi seçimlərin deyil, uzunmüddətli strateji hesablamaların nəticəsidir. Hər bir dövlətlə əməkdaşlıq tarixi və mənəvi yaxınlıqla yanaşı, siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə qarşılıqlı fayda prinsiplərinə söykənir. Burada əsas məsələ müttəfiqliyin hansısa üçüncü dövlətə qarşı yönəlməsi deyil, tərəflərin müstəqilliyinin, suverenliyinin və inkişaf imkanlarının möhkəmləndirilməsidir.
Türkiyə ilə müttəfiqlik: qardaşlıqdan strateji təhlükəsizlik sisteminə
Azərbaycanın müttəfiqlik siyasətində Türkiyə ilə münasibətlər xüsusi yer tutur. Bu münasibətlər yalnız iki dövlət arasında formalaşmış ənənəvi dostluq və qardaşlıq əlaqələri ilə məhdudlaşmır, həm də regional təhlükəsizlik, siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf və geosiyasi maraqlar baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin bugünkü səviyyəyə yüksəlməsi uzun illər ərzində həyata keçirilən ardıcıl siyasətin, qarşılıqlı etimadın və milli maraqların uzlaşdırılmasının nəticəsidir. 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanan Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Bəyannamə bu əlaqələrin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirdi.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəltməklə yanaşı, iki dövlətin gələcək əməkdaşlığının əsas istiqamətlərini də müəyyənləşdirdi. Sənəddə münasibətlərin mahiyyətini ifadə edən mühüm müddəalardan biri belədir: “Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası arasındakı münasibətlərin keyfiyyətcə yeni, müttəfiqlik səviyyəsinə qaldırılmasının iki ölkə və onların xalqlarının maraq və mənafelərinə xidmət etdiyini vurğulayaraq...” Bu ifadə müttəfiqliyin əsasını təşkil edən prinsipin məhz qarşılıqlı milli maraqlar olduğunu aydın göstərir. Bəyannamənin başqa bir müddəasında tərəflərin “öz milli maraq və mənafelərini müdafiə və təmin etməyə yönəlmiş müstəqil xarici siyasət” həyata keçirdikləri xüsusi vurğulanır. Deməli, müttəfiqlik münasibətləri dövlətlərin müstəqil qərarvermə hüququnu məhdudlaşdırmır, əksinə, onların suverenliyini və siyasi imkanlarını gücləndirir.
Bəyannamənin əhatə etdiyi sahələr kifayət qədər genişdir. Buraya siyasi dialoq və xarici siyasətin əlaqələndirilməsi, müdafiə və təhlükəsizlik, hərbi-texniki əməkdaşlıq, müdafiə sənayesi, kibertəhlükəsizlik, iqtisadiyyat, energetika, nəqliyyat, mədəniyyət, təhsil, səhiyyə və humanitar əlaqələr daxildir. Sənəddə üçüncü dövlət tərəfindən tərəflərdən birinə qarşı təcavüz və ya belə bir təhlükə yarandığı halda birgə məsləhətləşmələrin aparılması və zəruri yardımın göstərilməsi mexanizmi də nəzərdə tutulur. Müdafiə sənayesi sahəsində texnologiya mübadiləsi, birgə tədqiqat və istehsal, silah və sursat istehsalı imkanlarının inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Kibertəhlükəsizlik sahəsində birgə elmi araşdırmaların və mütəxəssis hazırlığının təşviqi də müasir çağırışlara uyğun əməkdaşlıq modelinin formalaşdırıldığını göstərir.
Qeyd olunmalıdır ki, hələ müttəfiqlik əlaqələrinin rəsmiləşdirilməsindən öncə də Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər məhz bu kontekstdə formalaşmışdı - xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Türkiyənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə verdiyi siyasi və mənəvi dəstək olduqca böyük əhəmiyyət daşımışdı. Şuşa Bəyannaməsində təsbit olunan təhlükəsizlik mexanizmləri isə iki ölkənin strateji maraqlarının nə dərəcədə uzlaşdığını nümayiş etdirdi. Eyni zamanda, Türkiyə ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın regional nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi, Naxçıvanla əlaqələrin inkişafı, Şərq-Qərb istiqamətində yeni kommunikasiya xətlərinin formalaşması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. İki ölkənin enerji sahəsində əməkdaşlığı, TANAP və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələrdə iştirakı Azərbaycanın beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində rolunu gücləndirir.
Bir sözlə, Azərbaycanın Türkiyə ilə müttəfiqliyi yalnız tarixi-mənəvi yaxınlıq üzərində deyil, konkret dövlət maraqları və uzunmüddətli strateji hədəflər əsasında inkişaf edir. Bu münasibətlər Azərbaycanın təhlükəsizlik imkanlarını artırmaqla yanaşı, regional proseslərdə daha fəal iştirakına, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə və iqtisadi əlaqələrinin şaxələndirilməsinə xidmət edir. Şuşa Bəyannaməsi məhz bu baxımdan iki qardaş dövlətin siyasi iradəsini, qarşılıqlı məsuliyyətini və gələcəyə hesablanmış strateji baxışını ifadə edən fundamental sənəddir.
Qazaxıstanla müttəfiqlik: Xəzər hövzəsində ortaq maraqlar və nəqliyyat-logistika strategiyası
Azərbaycanın Qazaxıstanla münasibətləri xarici siyasətimizin müttəfiqlik xəttinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bu ölkə ilə də əlaqələrin əsasında tarixi, etnik, mədəni və mənəvi yaxınlıqla yanaşı, Xəzər hövzəsində və daha geniş Avrasiya məkanında üst-üstə düşən geosiyasi və iqtisadi maraqlar dayanır. Azərbaycan və Qazaxıstan müstəqillik əldə etdikdən sonra münasibətlərini ardıcıl şəkildə inkişaf etdirərək siyasi dialoqu, iqtisadi əməkdaşlığı və regional təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyəti genişləndiriblər. 2005-ci il mayın 24-də imzalanmış Strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə bu əlaqələrin hüquqi əsasını formalaşdıran mühüm sənəddir. 2022-ci il avqustun 24-də Bakıda imzalanmış Strateji münasibətlərin möhkəmləndirilməsi və müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyətinin dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə isə əməkdaşlığın yeni mərhələsini müəyyənləşdirib.
2022-ci il Bəyannaməsinin imzalanması zamanı Prezident İlham Əliyev sənədin siyasi mahiyyətini belə ifadə etmişdi: “Biz təkcə strateji tərəfdaşlar deyil, həm də müttəfiqlərik”. Dövlət başçısının bu fikri Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətlərinin artıq ənənəvi dostluq və iqtisadi tərəfdaşlıq çərçivəsindən kənara çıxdığını, qarşılıqlı məsuliyyət və strateji koordinasiya mərhələsinə yüksəldiyini göstərir. Müttəfiqliyin əsasını təşkil edən suverenliyə, müstəqilliyə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət prinsipləri iki dövlətin beynəlxalq münasibətlər sistemində bir-birinə etibarlı tərəfdaş kimi yanaşmasını təmin edir. Burada mühüm olan məqam tərəflərin öz xarici siyasət prioritetlərini qorumaqla ortaq maraqlar üzrə fəaliyyətlərini uzlaşdırmasıdır.
Azərbaycan-Qazaxıstan müttəfiqliyinin əsas istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən yükdaşımalar, Orta Dəhlizin inkişafı, liman və dəmir yolu infrastrukturunun əlaqələndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi maraqlarına cavab verir. Qazaxıstanın böyük tranzit və xammal potensialı, Azərbaycanın isə Xəzərin qərb sahilində yerləşən əlverişli coğrafi mövqeyi bu əməkdaşlığa xüsusi strateji məzmun qazandırır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu Qazaxıstan yüklərinin Avropa bazarlarına çatdırılmasında Azərbaycanın əhəmiyyətini artırır. 2022-ci ildə imzalanmış sənədlər sırasında tranzit yükdaşımaları, nəqliyyat, dəmir yolu, biznes və ticarət sahələrində əməkdaşlığa dair razılaşmaların yer alması da bu istiqamətin prioritetliyini təsdiqləyir.
Energetika sahəsində əməkdaşlıq da qarşılıqlı maraqların mühüm tərkib hissəsidir. Qazaxıstanın enerji resurslarının Azərbaycan ərazisi və infrastrukturu vasitəsilə dünya bazarlarına, o cümlədən Avropa istiqamətinə çıxarılması Xəzər regionunun tranzit imkanlarını genişləndirir. SOCAR və QazaqGaz arasında əməkdaşlıq, neft və qaz sektorunda əlaqələrin inkişafı, enerji daşıyıcılarının nəqli üzrə yeni imkanların araşdırılması bu sahədə tərəfdaşlığın praktiki məzmununu artırır. Bununla yanaşı, ticarət, investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, rəqəmsal texnologiyalar, elm, təhsil və mədəniyyət sahələri də ikitərəfli gündəliyin mühüm istiqamətləridir. 2022-2026-cı illər üzrə Kompleks Əməkdaşlıq Proqramının imzalanması əlaqələrin konkret fəaliyyət planları əsasında inkişafına xidmət edib.
Azərbaycanın Qazaxıstanla müttəfiqliyi yalnız ikitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsi baxımından deyil, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında geoiqtisadi əlaqələrin genişlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Hər iki dövlət Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın dərinləşməsində maraqlıdır. Qazaxıstanın Mərkəzi Asiyada, Azərbaycanın isə Cənubi Qafqazda yaratdığı iqtisadi və tranzit imkanları bir-birini tamamlayır. Bu əməkdaşlıq nəticəsində Azərbaycan Xəzərin hər iki sahilində iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında aparıcı mövqeyini möhkəmləndirir. Beləliklə, Qazaxıstanla müttəfiqlik Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun olaraq tranzit potensialının artırılması, enerji ixracının şaxələndirilməsi, regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi və Avrasiya məkanında strateji mövqelərinin gücləndirilməsi məqsədlərinə xidmət edir.
Qırğızıstanla müttəfiqlik: strateji tərəfdaşlıqdan daha yüksək əməkdaşlıq mərhələsinə doğru
Azərbaycanın Qırğızıstanla münasibətləri son illərdə dinamik inkişaf edərək strateji tərəfdaşlıqdan müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. İki xalqı birləşdirən ortaq türk kökləri, tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlıq dövlətlərarası əlaqələrin möhkəm təməlini təşkil edir. Bu əlaqələrin genişlənməsində siyasi, iqtisadi, investisiya, nəqliyyat, energetika və təhlükəsizlik sahələrində mövcud olan qarşılıqlı maraqlar da mühüm rol oynayır. Məhz bu maraqların uzlaşdırılması nəticəsində münasibətlər ardıcıl olaraq yeni mərhələlərə yüksəlib.
2022-ci il aprelin 20-də Bakıda Azərbaycan və Qırğızıstan prezidentləri tərəfindən Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamənin imzalanması ikitərəfli münasibətlərdə mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Həmin sənədlə yanaşı, Dövlətlərarası Şuranın yaradılması haqqında Memorandumun imzalanması əməkdaşlığın institusional əsaslarını gücləndirdi. Prezident İlham Əliyev o zaman münasibətlərin yeni mərhələsini belə xarakterizə etmişdi: “Strateji tərəfdaşlıq qarşılıqlı fəaliyyətin yüksək səviyyəsidir və bizi məhz strateji xarakterli əməkdaşlığa kökləyir.” Dövlət başçısı, həmçinin, iki ölkənin beynəlxalq təşkilatlarda bir-birini dəstəklədiyini, siyasi dialoqun və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulamışdı. Bu yanaşma Azərbaycanın Qırğızıstanla münasibətlərində qarşılıqlı siyasi dəstəyin və milli maraqların uzlaşdırılmasının əsas yer tutduğunu göstərirdi.
Münasibətlərin daha yüksək səviyyəyə qaldırılması istiqamətində növbəti mühüm addım 2026-cı il iyulun 31-də Qırğızıstanın Çolpon-Ata şəhərində atıldı. Prezident İlham Əliyev və Prezident Sadır Japarov Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqaviləni imzaladılar. Müqavilə 2026-cı il oktyabrın 13-də Milli Məclis tərəfindən təsdiq edildi və oktyabrın 21-də Prezident tərəfindən imzalanan qanunla ratifikasiya olundu. Beləliklə, əvvəllər strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində olan münasibətlər hüquqi baxımdan müttəfiqlik mərhələsinə yüksəldi. Sənədin əsas məqsədi iki ölkənin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət əsasında əməkdaşlığı dərinləşdirməkdir.
Yeni müqavilə siyasi və diplomatik əlaqələrlə yanaşı, müdafiə və təhlükəsizlik, hərbi-texniki əməkdaşlıq, kadr hazırlığı, iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və humanitar sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyəti genişləndirmək üçün hüquqi zəmin yaradır. Tərəflər xarici siyasət sahəsində məsləhətləşmələrin aparılmasına, ümumi maraq doğuran beynəlxalq məsələlərdə mövqelərin uzlaşdırılmasına və təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı birgə fəaliyyətə önəm verirlər. Müqavilənin mühüm prinsiplərindən biri də tərəflərin bir-birinə qarşı yönəlmiş blok və ittifaqlarda iştirak etməməsi, qarşılıqlı müttəfiqlik münasibətlərinə xələl gətirə biləcək addımlardan çəkinməsidir. Hərbi və hərbi-texniki əməkdaşlığın genişləndirilməsi, mütəxəssis hazırlığı və müdafiə potensialının artırılması da sənədin diqqət çəkən istiqamətlərindəndir.
İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan-Qırğızıstan müttəfiqliyinin praktik nəticələrini müəyyən edən əsas istiqamətlərdəndir. 2022-ci ildə yaradılmış Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondu qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi və birgə layihələrin maliyyələşdirilməsi baxımından mühüm mexanizmdir. 2026-cı ilin iyulunda fondun yaradılması haqqında sazişə dəyişikliklərin edilməsi də onun fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsinə yönəlib. Energetika, elektrik stansiyalarının yaradılması, kənd təsərrüfatı, sənaye və ticarət sahələrində birgə layihələr üçün geniş imkanlar mövcuddur. Nəqliyyat sahəsində isə Azərbaycanın Şərq-Qərb dəhlizindəki mövqeyi Qırğızıstanın beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Mədəni-humanitar əlaqələr, təhsil, səhiyyə, turizm və elm sahələrində əməkdaşlıq da münasibətlərin mühüm istiqamətlərindəndir. 2024-cü ildə Bakı ilə Bişkek arasında imzalanmış sənədlər enerji, səhiyyə, elm və təhsil, miqrasiya, gömrük, hüquq, rəqəmsal xidmətlər və iqtisadi əməkdaşlığı əhatə edib. İki ölkənin beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstəyi də siyasi münasibətlərin möhkəmliyini nümayiş etdirir. Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan Qırğızıstanla müttəfiqliyi konkret iqtisadi və siyasi nəticələr doğuran uzunmüddətli əməkdaşlıq modeli kimi inkişaf etdirir. Burada əsas məqsəd hər iki dövlətin suveren maraqlarını qorumaq, qarşılıqlı imkanlardan səmərəli istifadə etmək və Türk dünyasında inteqrasiyanın möhkəmlənməsinə töhfə verməkdir.
Özbəkistanla müttəfiqlik: Türk dünyasında inteqrasiya və iqtisadi-strateji tərəfdaşlığın genişlənməsi
Azərbaycanın Özbəkistanla münasibətləri müttəfiqlik siyasətinin mühüm və çoxşaxəli istiqamətlərindən biridir. İki xalq arasında əsrlər boyu formalaşmış tarixi, mədəni və mənəvi bağlılıq dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradıb. Müstəqillik dövründə bu əlaqələr siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstək əsasında daha da genişlənib. 1997-ci ildə hərtərəfli əməkdaşlığın inkişafına dair Bəyannamənin, 2004-cü ildə strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi haqqında Bəyannamənin, 2022-ci ildə isə strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi və hərtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi haqqında Bəyannamənin imzalanması münasibətlərin mərhələli şəkildə yüksəldiyini göstərir. Nəhayət, 2024-cü il avqustun 23-də Daşkənddə imzalanan Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə bu əlaqələri keyfiyyətcə yeni səviyyəyə çatdırdı.
Müqavilənin siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız strateji tərəfdaşlıq deyil, uzunmüddətli müttəfiqlik prinsipləri əsasında inkişaf etdirilməyə başlanıb. Sənədin birinci maddəsində tərəflərin münasibətlərinin mahiyyəti konkret şəkildə müəyyənləşdirilir: “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri Tərəflərin hərtərəfli əməkdaşlığı, etimadı, bərabərliyi və milli maraqlarının qarşılıqlı nəzərə alınması, müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına qarşılıqlı hörmət əsasında qurulur”. Bu müddəa Azərbaycanın müttəfiqlik siyasətinin əsas fəlsəfəsini aydın ifadə edir. Burada bərabərlik və milli maraqların qarşılıqlı nəzərə alınması müttəfiqliyin əsas şərti kimi müəyyənləşdirilir.
Müqavilə siyasi, iqtisadi, investisiya, nəqliyyat-logistika, müdafiə, elmi-texniki və mədəni-humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Xarici siyasətin əlaqələndirilməsi, müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərində qarşılıqlı fəaliyyət, beynəlxalq təşkilatlarda bir-birinə dəstək, regional və beynəlxalq problemlər üzrə məsləhətləşmələr bu əməkdaşlığın siyasi əsaslarını təşkil edir. Sənəddə tərəflərin bir-birinə qarşı yönəlmiş blok və ittifaqlarda iştirak etməməsi, üçüncü dövlətlər tərəfindən silahlı hücum təhlükəsi yarandığı halda məsləhətləşmələr aparılması və zəruri yardım göstərilməsi kimi müddəalar da yer alır. Bu, müttəfiqliyin yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində qalmadığını, təhlükəsizlik sahəsində də konkret qarşılıqlı öhdəliklər yaratdığını göstərir.
İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan-Özbəkistan müttəfiqliyinin əsas dayaqlarından biridir. Hər iki ölkə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsində, sənaye istehsalının genişləndirilməsində, qarşılıqlı investisiyaların artırılmasında və yeni bazarlara çıxış imkanlarının yaradılmasında maraqlıdır. Bu istiqamətdə birgə investisiya fondlarının yaradılması və fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sənaye, tekstil, kənd təsərrüfatı, avtomobil sənayesi, kimya, metallurgiya, enerji və digər sahələrdə birgə layihələr iqtisadi əlaqələrin real məzmununu genişləndirir. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın böyük iqtisadi potensialına malik dövlətlərindən biri olması, Azərbaycanın isə Cənubi Qafqazda mühüm tranzit və logistika mərkəzi kimi çıxış etməsi tərəflərin imkanlarını qarşılıqlı şəkildə tamamlayır. Beləliklə, müttəfiqlik həm ikitərəfli ticarətin artmasına, həm də regional iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Özbəkistanın beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, Orta Dəhlizin inkişafı, Xəzər dənizi üzərindən yükdaşımaların artırılması və Azərbaycanın tranzit infrastrukturundan istifadə iki ölkənin ortaq maraqlarına uyğundur. Bu əməkdaşlıq Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsinə, Avropa və digər bazarlara çıxışın şaxələndirilməsinə imkan yaradır. Energetika sahəsində də qarşılıqlı investisiyalar, enerji infrastrukturu, alternativ və bərpaolunan enerji layihələri üçün geniş perspektivlər mövcuddur.
Müttəfiqliyin humanitar ölçüsü də diqqətəlayiqdir. 2024-cü ildə imzalanan sənədlər sırasında təhsil, elm, mədəniyyət, turizm, ədliyyə və dövlət xidmətləri sahələrində əməkdaşlıq proqramları və yol xəritələri yer alıb. 2025-2029-cu illər üçün Müqavilənin həyata keçirilməsi üzrə Yol xəritəsinin hazırlanması isə razılaşmaların praktiki icrasına xidmət edir.
Bütün bunlar Azərbaycanın Özbəkistanla münasibətlərini yalnız siyasi yaxınlıq çərçivəsində deyil, iqtisadi və institusional əməkdaşlığın genişləndirilməsi əsasında inkişaf etdirdiyini göstərir. Bu müttəfiqlik Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada mövqelərinin möhkəmlənməsi, Türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşməsi və milli maraqların daha geniş coğrafiyada təmin edilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır.
Xarici siyasətin dəyişməz prioriteti: milli maraqlar...
Beləliklə, Azərbaycanın bu yanaşması müttəfiqliyi formal siyasi anlayışdan çıxararaq konkret əməkdaşlıq mexanizminə çevirir. Ölkəmiz tərəfdaşlarının maraqlarına hörmətlə yanaşmaqla yanaşı, öz milli maraqlarının qorunmasını da xarici siyasətin dəyişməz prioriteti kimi saxlayır. Azərbaycanın müttəfiqlik siyasəti həm regional əməkdaşlığın genişlənməsinə, həm Türk dünyasında inteqrasiyanın dərinləşməsinə, həm də ölkəmizin beynəlxalq mövqelərinin güclənməsinə xidmət edir.
Pərviz SADAYOĞLU