Multikulturalizm ənənələri, dini və etnik dözümlülük xalqımızın əsrlər boyu yaşatdığı, nəsildən-nəslə ötürdüyü mühüm mənəvi meyarlardandır. Azərbaycan tarixən müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəniyyətlərin qovuşduğu məkan olmuşdur. Bu torpaqda yaşayan insanlar öz milli və dini mənsubiyyətlərindən asılı olmayaraq, qarşılıqlı hörmət, mehribanlıq və anlaşma şəraitində yaşamağa çalışmışlar. Müxtəlif mədəniyyətlərin bir arada mövcudluğu xalqımızın dünyagörüşünün, zəngin mənəvi irsinin və tolerantlıq ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu gün Azərbaycan cəmiyyəti üçün səciyyəvi olan multikultural dəyərlər də məhz əsrlər boyu qorunub saxlanılan bu tarixi ənənələrin məntiqi davamıdır.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, Şərqlə Qərb arasında yerləşməsi və müxtəlif sivilizasiyalarla tarixi əlaqələri ölkəmizdə mədəni müxtəlifliyin formalaşmasına geniş imkanlar yaratmışdır. Tarix boyu Azərbaycan ərazisindən müxtəlif ticarət yolları keçmiş, burada fərqli xalqların nümayəndələri məskunlaşmış, müxtəlif dini inanclar və mədəniyyətlər qarşılıqlı təsir göstərmişdir. Bütün bunlar xalqımızın zəngin mədəniyyətinin inkişafına, dünyaya açıq münasibətinin formalaşmasına və fərqli düşüncələrə hörmətlə yanaşmasına şərait yaratmışdır. Azərbaycan xalqı öz milli kimliyini qorumaqla yanaşı, digər xalqların mədəniyyətinə, adət-ənənələrinə və dini inanclarına da hörmətlə yanaşmağı bacarmışdır.

Dini və etnik dözümlülük Azərbaycan cəmiyyətinin yalnız müasir dövrə aid xüsusiyyəti deyil. Bu dəyərlər xalqımızın həyat tərzində, ailə münasibətlərində, gündəlik ünsiyyətində və ictimai davranışında tarixən öz əksini tapmışdır. Müxtəlif dinlərə mənsub insanların eyni məkanlarda yaşaması, bir-birinin bayramlarına hörmətlə yanaşması, sevinc və kədər günlərini bölüşməsi cəmiyyətimizdə qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə kömək etmişdir. Bu münasibətlər göstərir ki, Azərbaycan üçün dini və etnik müxtəliflik qarşıdurma mənbəyi deyil, cəmiyyətin mənəvi zənginliyini artıran dəyərdir.

Ölkəmizdə islam dini ilə yanaşı, xristianlıq və yəhudilik kimi dini ənənələrin də mövcudluğu Azərbaycanın dini müxtəlifliyinin mühüm göstəricisidir. Məscidlər, kilsələr və sinaqoqlar xalqımızın tarixində və mədəni həyatında özünəməxsus yer tutur. Bu ibadət məkanlarının qorunması, dini icmaların fəaliyyətinə hörmətlə yanaşılması və müxtəlif inanclara sahib insanların hüquqlarının müdafiə edilməsi tolerantlıq mühitinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan cəmiyyətində insanların dini mənsubiyyətinə görə fərqləndirilməməsi, onların bərabər hüquqlara malik olması və ictimai həyatın müxtəlif sahələrində iştirak etməsi multikultural dəyərlərin əhəmiyyətini daha da artırır.

Multikulturalizmin əsas mahiyyəti yalnız müxtəlif xalqların və dinlərin eyni ərazidə yaşaması ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış, eyni zamanda, fərqliliklərin qəbul edilməsini, qarşılıqlı hörmətin qorunmasını, insan ləyaqətinə ehtiram göstərilməsini və hər kəsin öz mədəni kimliyini sərbəst şəkildə yaşatmasını nəzərdə tutur. Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaşatdığı dözümlülük ənənələri də məhz bu prinsiplərə əsaslanır. İnsanların dili, dini, etnik mənsubiyyəti və mədəni xüsusiyyətləri fərqli olsa da, onları birləşdirən ümumi vətəndaşlıq dəyərləri, qarşılıqlı etimad və ölkənin gələcəyinə ortaq məsuliyyət hissi mövcuddur.

Müasir dövrdə qloballaşma prosesləri, beynəlxalq münasibətlərdə baş verən dəyişikliklər və müxtəlif cəmiyyətlər arasında yaranan ziddiyyətlər multikulturalizmin əhəmiyyətini daha da artırır. Dünyanın bir sıra bölgələrində dini və etnik zəmində münaqişələrin, ayrı-seçkiliyin və dözümsüzlüyün müşahidə edildiyi bir şəraitdə fərqli mədəniyyətlərin dinc yanaşı yaşaması mühüm ictimai dəyərə çevrilir. Belə bir şəraitdə Azərbaycan təcrübəsi qarşılıqlı hörmətin, dialoqun və əməkdaşlığın cəmiyyətin sabitliyində mühüm rol oynadığını göstərir. Çünki davamlı sülhün təmin olunması üçün yalnız siyasi və iqtisadi tədbirlər deyil, həm də insanlar arasında etimadın və anlaşmanın möhkəmləndirilməsi vacibdir.

Azərbaycanın multikulturalizm modelinin qorunub inkişaf etdirilməsində dövlət siyasətinin də mühüm rolu vardır. Ölkəmizdə milli və dini müxtəlifliyin qorunması, tolerantlıq mühitinin möhkəmləndirilməsi və dini icmalar arasında münasibətlərin inkişaf etdirilməsi istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında insanların bərabərliyi, vicdan azadlığı və dini etiqad azadlığı ilə bağlı prinsiplərin təsbit olunması bu sahənin hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Hər bir insanın öz dini inanclarına uyğun yaşamaq, milli mədəniyyətini qorumaq və cəmiyyətin həyatında iştirak etmək hüququnun tanınması demokratik və hüquqi dövlət quruculuğunun mühüm göstəricilərindəndir.

Multikulturalizm ənənələrinin inkişafında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik prinsipləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Heydər Əliyev müxtəlif xalqların və dini icmaların nümayəndələrinin Azərbaycanda sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşamasına, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına və cəmiyyətdə həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinə böyük önəm verirdi. Bu siyasət müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsinə və ölkəmizdə tolerantlıq mühitinin qorunmasına mühüm töhfə vermişdir. Milli birlik və həmrəylik ideyaları fərqli etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların ümumi dövlətçilik maraqları ətrafında birləşməsinə xidmət etmişdir.

Bu siyasətin müasir mərhələdə davam etdirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə multikulturalizm və dinlərarası dialoq sahəsində tanınmasına şərait yaratmışdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizdə mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafı, dini və etnik dözümlülük ənənələrinin təşviqi, müxtəlif sivilizasiyalar arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir. Beynəlxalq humanitar forumlar, mədəniyyətlərarası dialoq tədbirləri və dinlərarası görüşlər Azərbaycanın bu sahədə fəal mövqeyini nümayiş etdirir. Belə təşəbbüslər müxtəlif ölkələrin nümayəndələrini bir araya gətirərək ortaq problemlərin müzakirəsinə, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinə və əməkdaşlığın genişlənməsinə imkan yaradır.

Günel İsmayılzadə

YAP Ordubad rayon təşkilatının fəalı