“Konstitusiyamız ümumbəşəri dəyərlərə və mütərəqqi milli ənənələrə söykənərək, bu günün reallıqlarını, dövlətin, cəmiyyətin inkişaf perspektivlərini əks etdirir.”

— Ulu Öndər Heydər ƏliyevUlu Öndər Heydər Əliyev

Dövlətlərin və xalqların tarixində elə taleyüklü anlar, elə fundamental sənədlər olur ki, onlar yalnız mövcud hüquqi qaydaları müəyyənləşdirmir, eyni zamanda bir cəmiyyətin gələcək inkişaf xəttini, dövlətçilik fəlsəfəsini və müstəqillik ideologiyasını formalaşdırır. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi — referendum yolu ilə qəbul etdiyi Əsas Qanun, yəni Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası məhz belə unikal və möhtəşəm bir dövlətçilik sənədidir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin bilavasitə rəhbərliyi, müəllifliyi və gərgin əməyi sayəsində ərsəyə gələn bu tarixi sənəd Azərbaycanın çoxəsrlik zəngin dövlətçilik ənənələrini müasir dünyanın ən mütərəqqi hüquq prinsipləri ilə uzlaşdıraraq müasir, sivil və suveren dövlətimizin hüquqi bünövrəsini qoymuşdur.

XX əsrin sonlarında müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası son dərəcə mürəkkəb, ziddiyyətli və böhranlı bir dövrdən keçirdi. Ölkədə hökm sürən siyasi hərc-mərclik, sosial-iqtisadi tənəzzül və dövlətçiliyin itirilməsi təhlükəsi fonunda sabitliyin bərqərar olunması və hüquqi dövlət quruculuğu prosesinə başlanılması həyati vacib məsələ idi. 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev qısa zamanda ölkədə xaosun qarşısını aldı və tam müstəqil, demokratik dövlət quruculuğu istiqamətində qətiyyətli addımlar atmağa başladı. Bu yolda ən mühüm mərhələ isə məhz yeni, müstəqil Azərbaycanın ruhuna və tələblərinə cavab verən Konstitusiyanın hazırlanması idi. 1995-ci ilin mayında Heydər Əliyevin sədrliyi ilə Konstitusiya Komissiyası təşkil olundu və sənədin hər bir maddəsi geniş ictimai müzakirələrdən, dərin hüquqi təhlillərdən keçirilərək ümumxalq səsverməsinə təqdim edildi.

Ulu Öndərin müəyyən etdiyi düstura uyğun olaraq, Konstitusiya ilk növbədə mütərəqqi milli ənənələrə söykənir. Azərbaycan xalqının tarixi keçmişi, milli-mənəvi dəyərləri, ədalət, humanizm və azadlıq anlayışları Əsas Qanunun ruhunda öz dərin əksini tapmışdır. Sənədin preambulasında Azərbaycan Respublikasının Şərqdə ilk demokratik respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (1918–1920) varisi olduğu açıq şəkildə bəyan edilmişdir. Bu varislik prinsipi xalqımızın dövlətçilik şüurunun nə qədər köklü və dərin olduğunu göstərirdi. Əsas Qanunda milli dilimizin — Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması, milli rəmzlərimizin qorunması, ailə, mənəviyyat və mədəni irsin dövlət müdafiəsinə alınması milli kimliyimizin hüquqi zəmanətə çevrilməsinin bariz nümunəsidir.

Eyni zamanda, Azərbaycan Konstitusiyası dünyada mövcud olan ən mütərəqqi beynəlxalq hüquq normalarını və ümumbəşəri dəyərləri özündə cəmləşdirən sənəddir. Ulu Öndər yaxşı anlayırdı ki, beynəlxalq aləmə inteqrasiya edən müasir dövlət insan hüquq və azadlıqlarının aliliyini qəbul etməlidir. Məhz bu səbəbdən, Konstitusiyanın 158 maddəsindən 48-i — yəni üçdə biri vasitəsiz olaraq insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına həsr olunmuşdur. Sənəd yaşamaq hüququ, azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq, fikir, söz və vicdan azadlığı, çəkişməli məhkəmə prosesi, mülkiyyət toxunulmazlığı kimi ümumbəşəri prinsipləri dövlətin ali məqsədi kimi bəyan etdi. Qanunverici, icraedici və məhkəmə hakimiyyəti kollarının bir-birindən ayrılması prinsipi (hakimiyyətin bölgüsü) hüquqi dövlətin formalaşması üçün möhkəm zəmin yaratdı.

Heydər Əliyev fəlsəfəsinin ən böyük gücü onun uzaqgörənliyində və reallıqları düzgün qiymətləndirməsində idi. Konstitusiya qəbul edilərkən təkcə həmin dövrün cari problemlərini deyil, gələcək sosial-iqtisadi və siyasi inkişaf dinamikasını nəzərə alırdı. 1990-cı illərin ortalarında Azərbaycanın bazar iqtisadiyyatı yolunu seçməsi, özəl mülkiyyətə və azad sahibkarlığa yaşıl işıq yandırılması, xarici sərmayələrin ölkəyə cəlb edilməsi məhz Konstitusiyanın yaratdığı hüquqi zəmanətlər sayəsində mümkün oldu. Növbəti illərdə keçirilən referendumlar (2002, 2009 və 2016-cı illər) Konstitusiyanın temel fəlsəfəsini dəyişmədən, yeni dövrün çağırışlarına uyğun olaraq insan hüquqlarının müdafiə mexanizmlərini daha da təkmilləşdirdi və dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyini artırdı.

Bu gün Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Respublikası öz tarixinin ən qüdrətli, ən parlaq dövrünü yaşamaqdadır. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan möhtəşəm Zəfər və sonrakı lokal antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü tam təmin olundu. Bu tarixi nailiyyət Heydər Əliyev dövlətçilik strategiyasının, milli birliyimizin və Konstitusiya prinsiplərinin tam təntənəsidir. Artıq Azərbaycan Respublikasının Əsas Qanunu ölkəmizin hər bir guşəsində — Şuşada, Xankəndidə, Laçında, Kəlbəcərdə və bütün Qarabağda öz hüquqi qüvvəsini tam və birmənalı şəkildə bərqərar etmişdir.

Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəllifi olduğu Azərbaycan Konstitusiyası zamana qalib gələn, xalqımızın arzu və istəklərini, dövlətimizin milli maraqlarını özündə yaşadan canlı bir hüquq abidəsidir. Bu sənəd Azərbaycanın parlaq gələcəyinə, hüquqi dövlət quruculuğuna və cəmiyyətimizin davamlı tərəqqisinə xidmət edən etibarlı mayoq olaraq qalmaqdadır.

Kərimli Elvin

Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı