2026-cı ilin noyabr ayının 2-də dünya jurnalistlərə qarşı törədilən cinayətlərə görə cəzasızlığın aradan qaldırılması üzrə Beynəlxalq Günü qeyd edəcək. Bu tarix yalnız peşə fəaliyyəti zamanı öldürülmüş jurnalistlərin xatirəsini anmaq üçün nəzərdə tutulmayıb, beynəlxalq hüququn ən mürəkkəb problemlərindən birini gündəmə gətirir: dövlətlər söz və məlumat azadlığını qorumaq öhdəliyini qəbul etdikləri halda jurnalistlərə qarşı cinayətlərin böyük hissəsi niyə açılmamış qalır?

UNESCO-nun məlumatına görə, 2006-2025-ci illər ərzində dünyada 1 800-dən çox jurnalist öldürülüb. Bu cinayətlərin böyük əksəriyyəti üzrə məhkəmə araşdırmaları yekun nəticəyə çatmayıb. Təşkilatın 2026-cı il kampaniyasının mövzusu (“Təhdidlər dəyişir, cəzasızlıq qalır”) problemin müasir mahiyyətini ifadə edir: jurnalistlərə qarşı zorakılığın formaları dəyişsə də, cinayətkarların məsuliyyətə cəlb edilməməsi təhlükəsi qalmaqdadır.

Bu rəqəmlərin arxasında yalnız ayrı-ayrı peşə nümayəndələrinin faciəsi dayanmır. Jurnalistin öldürülməsi, oğurlanması, işgəncəyə məruz qalması və ya hədələnməsi cəmiyyətin məlumat əldə etmək hüququna da zərbə vurur. Araşdırmaçı jurnalist korrupsiya, mütəşəkkil cinayətkarlıq, qanunsuz silah ticarəti və hakimiyyətdən sui-istifadə hallarını araşdırarkən susdurulanda itki təkcə onun ailəsinə və redaksiyasına aid olmur, ictimaiyyət də həqiqəti öyrənmək, dövlət qurumlarının fəaliyyətini qiymətləndirmək və qərarların qəbulunda məlumatlı iştirak etmək imkanının bir hissəsini itirir. Buna görə jurnalistlərin təhlükəsizliyi məsələsi yalnız media siyasəti və ya peşə etikası çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Bu, insan hüquqları, cinayət hüququ, beynəlxalq humanitar hüquq, dövlətlərin müsbət öhdəlikləri və demokratik institutların hesabatlılığı ilə birbaşa əlaqəli məsələdir. Noyabrın 2-si də məhz bu səbəbdən beynəlxalq təqvimdə xüsusi yer tutur.

1948-ci ildən 2013-cü ilə: jurnalistlərin müdafiəsi necə beynəlxalq hüquq məsələsinə çevrildi?

Jurnalistlərin təhlükəsizliyi ilə bağlı beynəlxalq normalar bir gündə yaranmayıb. Onların formalaşması müharibələrin, siyasi repressiyaların, insan hüquqlarının pozulmasının və müstəqil məlumatın qarşısının alınması cəhdlərinin yaratdığı tarixi təcrübənin nəticəsidir. 1948-ci ilin dekabr ayının 10-da qəbul edilmiş Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 19-cu maddəsi hər kəsin fikir və ifadə azadlığı hüququnu tanıdı. Bu hüquqa maneəsiz fikir sahibi olmaq, məlumat və ideyaları axtarmaq, əldə etmək və yaymaq azadlığı da daxildir. Sonradan - 1966-cı ildə qəbul edilmiş Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın 19-cu maddəsi bu prinsipləri beynəlxalq müqavilə çərçivəsində möhkəmləndirdi. BMT-nin İnsan Hüquqları Komitəsi 2011-ci ildə dərc etdiyi 34 saylı Ümumi Şərhdə ifadə azadlığını şəffaflıq və hesabatlılığın zəruri şərti kimi qiymətləndirdi.

Bu hüquqi inkişafın əhəmiyyəti ondadır ki, jurnalistin fəaliyyəti yalnız peşə seçimi kimi deyil, ictimaiyyətin məlumat əldə etmək hüququnun həyata keçirilməsinə xidmət edən fəaliyyət kimi də qiymətləndirilir. Bununla belə, ifadə azadlığının tanınması jurnalistin fiziki təhlükəsizliyini avtomatik təmin etmir. Dövlətlər hüququ yalnız qanunlarda təsbit etməklə kifayətlənməməli, jurnalistə qarşı real təhlükə yarananda onu qorumaq, hücumları səmərəli araşdırmaq və cinayətkarları məsuliyyətə cəlb etmək üçün tədbir görməlidir.

Silahlı münaqişələrdə jurnalistlərin müdafiəsi ayrıca hüquqi əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq humanitar hüquqa görə, mülki şəxslər olan jurnalistlər münaqişə tərəflərinin hücumlarından qorunmalıdırlar. Jurnalistin müharibə zonasından xəbər hazırlaması özlüyündə onu qanuni hərbi hədəfə çevirmir. Əgər jurnalist mülki şəxs statusundadırsa, ona qəsdən hücum etmək beynəlxalq humanitar hüququn ciddi pozuntusu ola bilər. Jurnalistin konkret statusu və hadisənin hüquqi qiymətləndirilməsi isə hər bir işin faktlarından asılıdır.

Bu prinsiplərin tətbiqi ilə bağlı çətinliklər beynəlxalq ictimaiyyətin daha sistemli fəaliyyət göstərməsi zərurətini ortaya çıxardı. 2010-cu ildə UNESCO-nun Beynəlxalq Kommunikasiya İnkişafı Proqramının təşəbbüsü ilə jurnalistlərin təhlükəsizliyi və cəzasızlıq problemi üzrə daha geniş BMT strategiyasının hazırlanmasına başlandı. 2011-ci ildə qurumlararası müzakirələr keçirildi, 2012-ci il aprelin 12-də isə BMT-nin Baş İcraçıları Şurası Jurnalistlərin Təhlükəsizliyi və Cəzasızlıq Problemi üzrə Fəaliyyət Planını təsdiqlədi. Planın məqsədi təkcə cinayətlərə reaksiya vermək deyil, həm də onların qarşısını almaq, jurnalistləri qorumaq və hücumlara görə məsuliyyətin təmin olunmasıydı.

2013-cü ilin dekabr ayının 18-də BMT Baş Assambleyası 68/163 saylı qətnaməni qəbul edərək noyabrın 2-ni jurnalistlərə qarşı cinayətlərə görə cəzasızlığın aradan qaldırılması üzrə Beynəlxalq Gün elan etdi. Tarixin seçilməsi həmin il noyabrın 2-də Malidə iki fransalı jurnalistin - Qislen Düpon və Klod Verlonun öldürülməsiylə bağlıydı. Beləliklə, konkret faciə beynəlxalq səviyyədə davamlı tədbir və hesabatlılıq çağırışına çevrildi. Lakin beynəlxalq günün təsis edilməsi problemin həlli demək deyildi; əksinə, sonrakı illərdə toplanan məlumatlar göstərdi ki, hüquqi normalarla onların real tətbiqi arasındakı məsafə hələ də böyükdür.

2025-ci ilin rəqəmləri: təhlükə təkcə müharibə zonalarında deyil

Jurnalistlərin təhlükəsizliyinə dair müasir vəziyyəti qiymətləndirərkən fərqli təşkilatların statistikasını eyniləşdirməmək vacibdir. UNESCO qlobal müşahidə bazasında jurnalistlərin öldürülməsi və məhkəmə araşdırmalarının vəziyyətini izləyir. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (Committee to Protect Journalists - CPJ) isə öz metodologiyası əsasında peşə fəaliyyətiylə əlaqəli qətlləri və digər ölümləri sənədləşdirir. Bu qurumların rəqəmləri əhatə dairəsi və təsnifat üsuluna görə fərqlənə bilər.

CPJ-nin 25 fevral 2026-cı ildə yayımladığı hesabatda bildirilir ki, 2025-ci ildə dünyada 129 jurnalist və media işçisi öldürülüb. Təşkilatın 1992-ci ildən bəri apardığı qeydlərdə bu, ən yüksək illik göstərici olub. Hesabata görə, 2025-ci ildə ölənlərin böyük hissəsi silahlı münaqişələr zamanı həyatını itirib; dron hücumları nəticəsində ölən jurnalistlərin sayında da ciddi artım qeydə alınıb. CPJ həmçinin peşə fəaliyyəti ilə əlaqəli qəsdən öldürülmə kimi təsnif etdiyi 47 hadisə üzrə şəffaf istintaqın aparılmadığını və həmin hallarda məsuliyyətə cəlbetmənin təmin edilmədiyini bildirib.

Bu göstəricilər problemin yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin hüquq-mühafizə orqanlarının işi ilə bağlı olmadığını göstərir. Müharibə zonalarında jurnalistlər raket və dron hücumları, artilleriya atəşi, mina təhlükəsi və döyüşən tərəflərin əməliyyatlarıyla üzləşirlər. Digər ölkələrdə isə araşdırmaçı jurnalistlər korrupsiya, narkotik ticarəti, yerli siyasi qruplar və mütəşəkkil cinayətkarlıq haqqında materiallar hazırladıqları üçün hədəfə çevrilə bilərlər. Belə hallarda təhlükə mənbəyi fərqli olsa da, dövlətin reaksiyası eyni əsas meyarlara cavab verməlidir: riskin qiymətləndirilməsi, jurnalistin qorunması, müstəqil istintaq və hüquqi məsuliyyət. CPJ-nin 2024-cü il üçün Cəzasızlıq İndeksi də uzunmüddətli problemin miqyasını göstərirdi. Təşkilatın hesablamasına əsasən, həmin dövrdə jurnalistlərin qətlə yetirilməsiylə bağlı qeydə alınmış işlərin böyük əksəriyyətində tam ədalət təmin olunmamışdı. CPJ-nin göstəricilərində tam cəzasızlıq deyəndə jurnalistin qətlinə görə heç kimin məsuliyyətə cəlb edilməməsi nəzərdə tutulur. Bu, qismən ədalət hallarından (məsələn, bəzi iştirakçıların cəzalandırılıb digər şübhəlilərin azadlıqda qalmasından) fərqləndirilməlidir.

Burada mühüm analitik məqam var: jurnalistlərin öldürülməsiylə bağlı statistika yalnız qurbanların sayını göstərmir, hüquq-mühafizə və məhkəmə sistemlərinin müstəqilliyi, istintaqın keyfiyyəti, şahidlərin müdafiəsi və dövlət qurumlarının hesabatlılığı haqqında da məlumat verir. Cinayət açılmayanda təkcə ailənin ədalət gözləntisi puç olmur, gələcəkdə oxşar cinayət törətmək istəyən şəxslər də məsuliyyətdən yayınacaqlarına inanırlar.

Yeni texnologiyalar, köhnə məqsəd: jurnalisti susdurmaq

Jurnalistlərin üzləşdiyi təhlükələr artıq yalnız fiziki hücumlarla məhdudlaşmır. Rəqəmsal mühitdə izləmə, şəxsi məlumatların qanunsuz yayılması, saxta görüntülər, təhdid kampaniyaları, hesabların ələ keçirilməsi və süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış saxta materiallar da jurnalistin nüfuzuna, təhlükəsizliyinə zərər vura bilər. Bu üsulların bəziləri birbaşa fiziki zorakılığa çevrilməsə də, jurnalistin peşə fəaliyyətini davam etdirməsini çətinləşdirə və onun ailəsini təhlükəyə ata bilər. UNESCO qadın jurnalistlərin onlayn zorakılıqdan xüsusilə təsirləndiyini vurğulayır. Təhqir, təhdid, şəxsi məlumatların yayılması və süni intellektlə hazırlanmış saxta görüntülər təkcə fərdi zərər yaratmır; belə hücumlar jurnalistlərin müəyyən mövzuları işıqlandırmaqdan çəkinməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə informasiya məkanında özünüsenzura güclənir və ictimai müzakirələrin keyfiyyəti zəifləyir.

Bu təhlükələrə qarşı mübarizə də ənənəvi üsullarla məhdudlaşa bilməz. Cinayət hüququ fiziki hücumlara və təhdidlərə qarşı tətbiq olunmalı, rəqəmsal hücumlar üzrə isə elektron sübutların qorunması, platformaların məlumatları saxlaması, şəxsi məlumatların müdafiəsi və sərhədlərarası istintaq əməkdaşlığı təmin edilməlidir. Bununla yanaşı, hər hansı onlayn ifadəni avtomatik cinayət saymaq da düzgün deyil. Hüquqi qiymətləndirmə konkret təhdidin məzmununa, kontekstinə və qanunda müəyyən edilmiş meyarlara əsaslanmalıdır; ifadə azadlığının özünü qorumaq da bu mübarizənin ayrılmaz hissəsidir.

2026-cı il kampaniyasının “Təhdidlər dəyişir, cəzasızlıq qalır” mesajı bu baxımdan təsadüfi deyil. Texnologiya cinayətkarların istifadə edə biləcəyi yeni vasitələr yaradırsa, hüquq-mühafizə orqanları da sübut toplamaq, rəqəmsal izləri qorumaq və hücumların sifarişçilərini müəyyənləşdirmək üçün yeni imkanlar inkişaf etdirməlidir, əks halda texnoloji tərəqqi jurnalistlərin təhlükəsizliyini artırmaq əvəzinə onları daha mürəkkəb risklərlə üz-üzə qoya bilər.

Cəzasızlıq niyə davam edir?

Jurnalistlərə qarşı cinayətlərin açılmamasının səbəbləri ölkədən-ölkəyə dəyişir. Münaqişə zonalarında dövlət qurumlarının fəaliyyəti pozula, istintaq aparmaq üçün təhlükəsiz şərait olmaya və sübutlar itə bilər. Bəzi hallarda cinayətin ehtimal olunan iştirakçıları siyasi və ya iqtisadi təsirə malik olur. Başqa vəziyyətlərdə isə şahidlər qisas qorxusundan ifadə vermək istəmir, jurnalistin peşə fəaliyyəti ilə qətl arasında əlaqəni sübut etmək çətinləşir. İstintaqın keyfiyyəti xüsusilə vacibdir. Jurnalistin öldürülməsini adi cinayət kimi araşdırmaqla kifayətlənmək, onun peşə fəaliyyətiylə mümkün əlaqəni nəzərdən qaçırmaq risklidir. Eyni zamanda, hər bir jurnalist qətlinin mütləq peşə fəaliyyəti ilə bağlı olduğunu əvvəlcədən qəbul etmək də hüquqi baxımdan düzgün olmaz. Səmərəli istintaq bütün ehtimalları araşdırmalı, jurnalistin son araşdırmalarını və aldığı təhdidləri nəzərdən keçirməli, sübutları qoruyub saxlamalı və cinayətin sifarişçiləri də daxil olmaqla mümkün iştirakçıları müəyyən etməlidir.

UNESCO-nun Fəaliyyət Planı bu problemi üç əsas istiqamətdə çərçivələndirir: qarşısının alınması, qorunma və cinayət təqibi. Qarşısının alınması jurnalistlərin təhlükəsizliyi barədə maarifləndirməni və hüquqi standartların təkmilləşdirilməsini əhatə edir. Qorunma risk altında olan jurnalistlər üçün təhlükəsizlik mexanizmlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Cinayət təqibi isə hücumların effektiv araşdırılması və təqsirli şəxslərin qanun qarşısında cavab verməsini tələb edir. Planın hazırlanması və tətbiqi müxtəlif BMT qurumlarının, dövlətlərin, media təşkilatlarının və vətəndaş cəmiyyətinin əməkdaşlığına əsaslanır.

Bu yanaşma problemin həlli üçün yalnız yeni qanunların qəbul edilməsinin yetmədiyini göstərir. Əgər mövcud qanunlar tətbiq olunmursa, şahidlər qorunmursa və istintaqın nəticələri ictimaiyyətə açıqlanmırsa, hüquqi təminatlar kağız üzərində qala bilər. Əksinə, müstəqil istintaq, peşəkar sübut toplama və məhkəmə hesabatlılığı cəzasızlıq mühitinin zəifləməsinə kömək edər.

Beynəlxalq hüququn sınağı: öhdəliklər praktik nəticəyə çevrilirmi?

Beynəlxalq hüquq jurnalistlərin müdafiəsi üçün bir neçə hüquqi baza təqdim edir. Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi və Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt ifadə azadlığını qoruyur. Beynəlxalq humanitar hüquq silahlı münaqişələrdə mülki şəxslərin, o cümlədən mülki statusda olan jurnalistlərin müdafiəsini nəzərdə tutur. BMT-nin qətnamələri və Fəaliyyət Planı isə dövlətlərin jurnalistlərin təhlükəsizliyini təmin etmək, hücumları araşdırmaq və cəzasızlığa qarşı mübarizə aparmaq öhdəliklərini daha sistemli şəkildə gündəmə gətirir. Bununla belə, bu hüquqi çərçivələr eyni xarakter daşımır. Beynəlxalq müqavilələr ratifikasiya edən dövlətlər üçün hüquqi öhdəliklər yaradır; Baş Assambleyanın qətnamələri və siyasət planları isə müxtəlif dərəcədə siyasi və institusional istiqamət verir. Konkret hadisəyə hüquqi qiymət vermək üçün müvafiq dövlətin müqavilə öhdəlikləri, hadisənin baş verdiyi şərait və mövcud sübutlar ayrıca təhlil edilməlidir.

Bu fərq vacibdir, çünki beynəlxalq hüquqa istinad etmək özlüyündə cinayətkarı məsuliyyətə cəlb etmir. Bunun üçün milli istintaq orqanlarının fəaliyyəti, məhkəmə müstəqilliyi, dövlətlərarası hüquqi yardım və lazım gələndə beynəlxalq mexanizmlər arasında əməkdaşlıq lazımdır. Jurnalistlərin müdafiəsi sahəsində beynəlxalq sistemin əsas problemi normaların olmaması deyil, bir çox halda mövcud normaların ardıcıl tətbiq edilməməsidir.

Azərbaycan və region üçün əhəmiyyəti: unutsaq, unudularıq!

Cənubi Qafqaz kimi münaqişələrin ağır nəticələrini yaşamış regionlarda jurnalistlərin təhlükəsizliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müharibə və münaqişədən sonrakı dövrdə ictimaiyyətin etibarlı məlumat əldə etməsi, hadisələrin sənədləşdirilməsi, humanitar vəziyyətin işıqlandırılması və dezinformasiyanın qarşısının alınması jurnalistlərin peşə fəaliyyətini sərbəst, təhlükəsiz həyata keçirə bilməsindən asılıdır. Jurnalistlərin hazırladığı reportajlar, fotoşəkillər və videomateriallar bəzən tarixi hadisələrin gələcək nəsillərə çatdırılmasında əvəzsiz sənədli mənbəyə çevrilir. Lakin həqiqəti lentə almaq və cəmiyyətə çatdırmaq missiyası bəzi hallarda jurnalistlərin həyatı bahasına başa gəlir.

Azərbaycan xalqı bu ağrını yaxşı tanıyır. Ermənistanın Azərbaycana qarşı uzun illər davam etmiş silahlı təcavüzü və Qarabağ müharibələri zamanı peşə borcunu yerinə yetirərkən həyatını itirən jurnalistlərimiz milli yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir. Onlar hadisələri yalnız işıqlandırmır, həm də müharibənin canlı salnaməsini yaradır, döyüş bölgələrində baş verənləri gələcək nəsillər üçün sənədləşdirirdilər.

Unutsaq, unudularıq! Bu fikir şəhid jurnalistlərimizin xatirəsi qarşısında təkcə mənəvi çağırış deyil, həm də tarixi məsuliyyətimizin ifadəsidir. Onların adlarını yaşatmaq, çəkdikləri görüntüləri qorumaq, peşə fəaliyyətlərinin əhəmiyyətini gələcək nəsillərə çatdırmaq bizim vicdan borcumuzdur.

Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev Birinci Qarabağ müharibəsinin ən ağır hadisələrini kamerasının obyektivinə köçürən jurnalistlərdən biriydi. Onun Xocalıda törədilmiş qətliamı əks etdirən görüntüləri faciənin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynadı. Çingiz Mustafayev 1992-ci ilin iyun ayının 15-də Ağdamın Naxçıvanik kəndi istiqamətində çəkiliş apararkən aldığı ölümcül yaralardan həyatını itirdi. O, kamerasıyla müharibənin həqiqətlərini sənədləşdirərək Azərbaycan tarixində silinməz iz qoydu.

Azərbaycanın ilk şəhid qadın jurnalisti kimi xatırlanan Salatın Əsgərova 1991-ci ilin yanvar ayının 9-da Laçından Şuşaya gedərkən Qaladərəsi kəndi yaxınlığında qətlə yetirildi. O, peşə fəaliyyətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və müharibə həqiqətlərinin işıqlandırılmasına xüsusi diqqət yetirirdi. Salatın Əsgərovanın həyat yolu jurnalistikanın yalnız peşə yox, həm də böyük cəsarət və məsuliyyət tələb edən fəaliyyət olduğunu göstərir.

Alı Mustafayev, Fəxrəddin Şahbazov və Arif Hüseynzadə 1991-ci ilin noyabr ayının 20-də Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndi yaxınlığında Azərbaycan nümayəndə heyətini aparan Mi-8 helikopterinin vurulması nəticəsində həlak oldular. Həmin faciədə dövlət və ictimaiyyət nümayəndələri ilə yanaşı televiziya əməkdaşları da həyatını itirdi. Onların taleyi müharibənin yalnız səngərdə döyüşənlərin yox, hadisələri işıqlandıran və sənədləşdirən insanların da həyatına son qoya bildiyini göstərir.

Kazımağa Kərimov da jurnalistlik fəaliyyətini Vətənə xidmət missiyası ilə birləşdirən şəxslərdən idi. O, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, 1992-ci ilin iyununda ağır yaralanmış və həmin ayın 15-də vəfat etmişdi. Onun həyat hekayəsi müharibə şəraitində peşə və vətəndaşlıq məsuliyyətinin necə bir-birinə qovuşduğunu nümayiş etdirir.

Bu faciəli salnamə sonrakı illərdə də davam etdi. 2020-ci ilin noyabr ayının 28-də Füzuli rayonunun Seyidəhmədli kəndi ərazisində mina partlayışı nəticəsində jurnalist Zibeydə Adilzadə həlak oldu. 2021-ci ilin iyun ayının 4-də isə işğaldan azad edilmiş Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndində çəkiliş aparan zaman Ermənistanın əvvəlki işğal dövründə yerləşdirdiyi minanın partlaması nəticəsində AZƏRTAC-ın müxbiri Məhərrəm İbrahimov və AzTV-nin operatoru Sirac Abışov həyatını itirdi. Onlar ərazidə baş verənləri lentə almaq, azad edilmiş torpaqlardakı vəziyyəti ictimaiyyətə çatdırmaq üçün oradaydılar.

Bu adlar Azərbaycan jurnalistikasının ağır itkilərinin yalnız bir hissəsini əks etdirir. Hər birinin arxasında yarımçıq qalmış ömür, ailə, həmkarlar və gələcək nəsillərə çatdırılmalı olan bir həyat hekayəsi dayanır. Onların hamısını eyni gündə doğulmuş və ya eyni gündə həlak olmuş insanlar kimi deyil, fərqli taleləri eyni peşə borcunda birləşən şəhid jurnalistlər kimi xatırlamalıyıq.

Xatirədən hüquqi məsuliyyətə

Şəhid jurnalistlərimizin xatirəsini yad etmək yalnız mərasimlər keçirmək və adlarını sadalamaqla məhdudlaşmamalıdır. Bu xatirə jurnalistlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, onların həlak olması ilə nəticələnən hadisələrin obyektiv araşdırılması və təqsirkarların qanun qarşısında məsuliyyət daşıması tələbiylə tamamlanmalıdır.

BMT Baş Assambleyasının 68/163 saylı qətnaməsinin əsas məqsədi də budur: jurnalistlərə qarşı törədilən cinayətlərin cəzasız qalmaması üçün dövlətləri konkret tədbirlər görməyə çağırmaq. 2006-2025-ci illərdə dünyada 1 800-dən çox jurnalist öldürülüb və bu qətllərin təxminən hər yeddisindən altısı hüquqi baxımdan həllini tapmayıb. Bu rəqəmlər problemin ayrı-ayrı ölkələrlə məhdudlaşmadığını, beynəlxalq səviyyədə davamlı fəaliyyət tələb etdiyini göstərir.

Cənubi Qafqaz ölkələri üçün jurnalistlərin təhlükəsizliyinin qorunması gündəlik institusional fəaliyyətin tərkib hissəsinə çevrilməlidir. Təhdidlərin qeydiyyatı, risk altında olan media əməkdaşları üçün aydın müraciət mexanizmləri, hücumların müstəqil araşdırılması, rəqəmsal təhlükəsizlik təlimləri və sərhədlərarası əməkdaşlıq bu istiqamətdə əhəmiyyətli addımlardır. Jurnalistin peşə fəaliyyəti onu qanundan kənara çıxarmadığı kimi, onun jurnalist olması da ona qarşı zorakılığa haqq qazandıra bilməz. Hər bir hadisə faktlar əsasında, qərəzsiz və qanunauyğun şəkildə araşdırılmalıdır. Unutmayaq ki, jurnalistlərin çəkdiyi görüntülər, yazdığı reportajlar və çatdırdığı həqiqətlər zaman keçdikcə tarixi yaddaşın bir hissəsinə çevrilir. Onların xatirəsinə ən böyük ehtiram yalnız adlarını yaşatmaq deyil, həm də jurnalistlərin təhlükəsiz işləyə bildiyi, həqiqətin qorunduğu və heç bir cinayətin cəzasız qalmadığı bir mühitin formalaşmasına töhfə verməkdir.

Kəramət Qənbərov,

Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert