Dövlətlər arasında münasibətlərin möhkəm təməllər üzərində inkişafı uzunmüddətli siyasi sabitliyin, iqtisadi tərəqqinin və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın mühüm şərtlərindəndir. Müasir dövrdə beynəlxalq tərəfdaşlığın uğuru yalnız imzalanan sənədlərin sayı ilə deyil, həmin sənədlərin açdığı perspektivlər və yaratdığı imkanlarla ölçülür. Bu baxımdan Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında 2026-cı il noyabrın 12-də Dublində qəbul olunan Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə geniş əhatə dairəsi və gələcəyə yönəlmiş məqsədləri ilə diqqəti cəlb edir.
Yeni razılaşmanın əhəmiyyətini dəyərləndirərkən ilk növbədə iki dövlət arasında münasibətlərin tarixi inkişafına nəzər salmaq lazımdır. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Böyük Britaniya ilə müxtəlif istiqamətlər üzrə əlaqələrin qurulmasına xüsusi önəm vermişdir. Zaman keçdikcə bu münasibətlər siyasi dialoqdan geniş iqtisadi əməkdaşlığa qədər inkişaf etmiş, xüsusilə enerji layihələri tərəfdaşlığın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilmişdir. İndi isə formalaşmış təcrübə və qarşılıqlı etimad yeni əməkdaşlıq sahələrinin inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradır.
Dublin Bəyannaməsi ənənəvi tərəfdaşlıq modelinin daha müasir və çoxşaxəli əməkdaşlıq sistemi ilə tamamlanmasını nəzərdə tutur. Sənəddə müəyyən edilmiş istiqamətlər göstərir ki, tərəflər yalnız mövcud əlaqələri qorumaqla kifayətlənmir, eyni zamanda gələcək onilliklərin tələblərinə cavab verən yeni münasibətlər qurmağa çalışırlar.
Bu prosesdə iqtisadi əməkdaşlığın xüsusi çəkisi vardır. Böyük Britaniyanın maliyyə, investisiya və qabaqcıl texnologiyalar sahəsindəki təcrübəsi Azərbaycan üçün əlavə inkişaf imkanları yarada bilər. Ölkəmizin iqtisadi potensialı, əlverişli coğrafi mövqeyi və beynəlxalq layihələrdə iştirakı isə Britaniya şirkətləri üçün qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq perspektivləri formalaşdırır. Ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, sahibkarlıq təşəbbüslərinin dəstəklənməsi və kapital bazarları üzrə təcrübə mübadiləsi yeni tərəfdaşlığın praktik nəticələrə çevrilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Müasir iqtisadi inkişafın əsas istiqamətlərindən biri enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və ekoloji dayanıqlığın gücləndirilməsidir. Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı ilə Böyük Britaniyanın bu sahədə texnoloji və maliyyə imkanlarının uzlaşdırılması qarşılıqlı əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri ola bilər. Yaşıl maliyyələşdirmə, aşağıkarbonlu texnologiyalar və müasir infrastruktur layihələri üzrə birgə təşəbbüslər ölkəmizdə iqtisadi modernləşmə prosesinə əlavə təkan verə bilər.
Strateji tərəfdaşlığın digər mühüm ölçüsü Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində tutduğu mövqedir. Qlobal ticarət marşrutlarının dəyişdiyi və alternativ nəqliyyat bağlantılarına marağın artdığı bir şəraitdə Orta Dəhliz xüsusi əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan bu nəqliyyat xəttinin mühüm iştirakçılarından biri olaraq regionlararası ticarət əlaqələrinin inkişafına töhfə verir. Böyük Britaniya ilə əməkdaşlıq çərçivəsində bu istiqamətə diqqət ayrılması yeni investisiya və infrastruktur təşəbbüsləri üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Bununla yanaşı, dövlətlərin gələcəyini müəyyən edən əsas sərvətin bilik və insan kapitalı olduğu unudulmamalıdır. Bəyannamədə ali təhsil, peşə hazırlığı, elmi tədqiqat və rəqəmsal bacarıqların inkişafı üzrə əməkdaşlığa yer verilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Süni intellekt, innovativ idarəetmə və yeni texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi Azərbaycan gənclərinin bilik və bacarıqlarının artırılmasına, eləcə də elmi və texnoloji mühitin inkişafına xidmət edə bilər.
Bu baxımdan tərəfdaşlığın gələcək nəticələri yalnız iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmaya bilər. Universitetlər, tədqiqat mərkəzləri, mütəxəssislər və müxtəlif peşə sahibləri arasında əlaqələrin genişlənməsi xalqlar arasında münasibətlərin daha da möhkəmlənməsi üçün mühüm zəmin yaradar. Belə əlaqələr dövlətlərarası münasibətlərin cəmiyyətlər səviyyəsində də davamlı xarakter almasına imkan verir.
Bəyannamənin siyasi və təhlükəsizlik istiqamətləri də xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinin bir daha təsdiqlənməsi münasibətlərin qarşılıqlı hörmət əsasında inkişaf etdirilməsinin vacibliyini göstərir. Cənubi Qafqazda davamlı sülhün dəstəklənməsi isə regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş diplomatik səylər baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Müdafiə sahəsində əməkdaşlıq, müvafiq qurumlar arasında təcrübə mübadiləsi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə dialoqun genişləndirilməsi yeni münasibətlər sisteminin mühüm tərkib hissələrindəndir. Bu istiqamətlər Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında əməkdaşlığın təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi və institusional əsaslarla inkişaf etdirildiyini göstərir.
Əldə olunan razılaşmaların real nəticələr verməsi üçün onların icrasına yönəlmiş mexanizmlərin mövcudluğu vacibdir. Bu mənada illik Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi xüsusi önəm kəsb edir. Həmin görüşlər görülən işlərin təhlilinə, yeni hədəflərin müəyyənləşdirilməsinə və əməkdaşlığın növbəti mərhələlərinin planlaşdırılmasına şərait yaradacaq.
Dublin Bəyannaməsinə bütövlükdə nəzər saldıqda aydın olur ki, sənəd Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin inkişafına uzunmüddətli baxışı əks etdirir. Burada siyasi dialoq, iqtisadi maraqlar, təhlükəsizlik, təhsil və texnoloji yeniliklər vahid tərəfdaşlıq çərçivəsində birləşdirilir.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasət xətti Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin şaxələndirilməsinə, milli maraqlarının qorunmasına və qarşılıqlı faydalı münasibətlərin genişləndirilməsinə istiqamətlənmişdir. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlıq bu siyasətin mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Qəbul olunmuş Birgə Bəyannamə yalnız mövcud münasibətlərin yeni statusunu müəyyən edən diplomatik sənəd deyil, həm də gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini formalaşdıran mühüm siyasi platformadır. Qarşıdakı dövrdə nəzərdə tutulan təşəbbüslərin konkret layihələrə çevrilməsi tərəflər arasında münasibətlərin daha da dərinləşməsinə, iqtisadi imkanların genişlənməsinə və uzunmüddətli tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.
Zərnişan Əliyeva
YAP Babək rayon təşkilatının fəal üzvü