“Dağılmış Ağdam şəhəri erməni vəhşiliyinin şahididir. Biz Ağdam şəhərini bərpa edəcəyik, bütün kəndləri bərpa edəcəyik. Heç kimdə bu haqda şübhə olmasın.”
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin bu fikirləri Ağdamın tarixi taleyini, xalqımızın yaşadığı faciəni və gələcəyə yönəlmiş qətiyyətini ifadə edən mühüm siyasi mesajdır. Uzun illər işğal altında qalan Ağdam şəhəri erməni vandalizminin, tarixi-mədəni irsimizə qarşı törədilmiş dağıntıların acı mənzərəsinə çevrilmişdi. Şəhərin yaşayış məntəqələri, sosial infrastrukturu, dini və mədəni abidələri sistemli şəkildə dağıdılmış, bir zamanlar həyatın qaynadığı məkan xarabalığa çevrilmişdi.
Lakin Ağdamın taleyi yalnız dağıntılarla ölçülə bilməz. Bu şəhər həm də xalqımızın sarsılmaz iradəsinin, doğma torpaqlara bağlılığının və tarixi ədalətə inamının təcəssümüdür. Prezident İlham Əliyevin Ağdamın yenidən qurulacağına dair qəti bəyanatı dövlətin siyasi iradəsini, milli həmrəyliyin gücünü və Böyük Qayıdışın strateji mahiyyətini ortaya qoydu.
Bu gün Ağdamın yenidən qurulması keçmişin yaralarını sağaltmaqla yanaşı, gələcəyə hesablanmış müasir şəhərsalma modelinin formalaşdırılmasıdır. Xarabalıqların yerində yeni yaşayış məhəllələrinin, yolların, sosial obyektlərin və ictimai məkanların yaradılması Azərbaycanın qurucu gücünün nümayişidir. Ağdamın dirçəlişi dağıntılara qarşı həyatın, ümidsizliyə qarşı inamın, işğala qarşı Zəfərin təntənəsidir.
Ağdam Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olmaqla, Qarabağın zəngin tarixi, mədəniyyəti, iqtisadi həyatı və milli-mənəvi dəyərləri ilə seçilən bölgələrindəndir. Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi formalaşması onun Azərbaycanın ictimai, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm mövqeyə malik olmasının əsasını təşkil etmişdir.
Rayonun coğrafi mövqeyi, münbit torpaqları, kənd təsərrüfatı potensialı, zəngin mədəni irsi və strateji əhəmiyyəti Ağdamı Qarabağın aparıcı yaşayış və iqtisadi mərkəzlərindən birinə çevirmişdir. Ağdam tarixən insanların əmək, yaradıcılıq, ticarət və ictimai fəaliyyət məkanı olmuş, bölgənin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir.
Ağdamın tarixi yalnız inzibati sərhədlərlə deyil, burada yaşayan insanların milli kimliyi, adət-ənənələri, torpağa bağlılığı və yaratdıqları maddi-mənəvi irslə müəyyən olunur. Şəhərin və rayonun keçdiyi tarixi yol Azərbaycanın dövlətçilik salnaməsinin ayrılmaz hissəsidir.
Bu gün Ağdamın yenidən inkişafı rayonun tarixi potensialının bərpası, iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, sosial həyatın canlandırılması və doğma yurdlarına qayıdan insanların təhlükəsiz, layiqli yaşayış şəraitinin təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanat Azərbaycanın hərbi-siyasi Zəfərinin mühüm nəticələrindən biri olmaqla, regionda yeni reallıqların formalaşmasına zəmin yaratdı. Bəyanatın 2-ci bəndinə əsasən, Ağdam rayonu 2020-ci il noyabrın 20-də Azərbaycan Respublikasına qaytarıldı.
Ağdamın işğaldan azad olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi istiqamətində atılmış tarixi addım, beynəlxalq hüququn prinsiplərinin və dövlətimizin suveren hüquqlarının bərpasının mühüm təzahürü idi. Bu hadisə uzun illər doğma yurdlarından didərgin düşmüş ağdamlıların qayıdış ümidlərini gerçəyə çevirmək üçün yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
Azərbaycanın siyasi və diplomatik mövqeyinin hərbi Zəfərlə tamamlanması ölkəmizin milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə etmək gücünü nümayiş etdirdi. Ağdamın qaytarılması həm də dövlətimizin sülhə, təhlükəsizliyə və regionda davamlı inkişafın təmin olunmasına yönəlmiş siyasətinin nəticəsi kimi tarixə düşdü.
20 Noyabr tarixi Ağdam üçün yalnız işğaldan azad olunma günü deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası, milli qürurun yüksəlişi və yeni həyatın başlanğıcıdır. Bu tarix ağdamlıların yaddaşında doğma şəhərə qayıdışın, Azərbaycanın suverenliyinin və Zəfər ruhunun təcəssümü olaraq yaşayır.
“Qafqazın Xirosiması” ifadəsi Ağdamın işğal dövründə məruz qaldığı dəhşətli dağıntıların miqyasını və şəhərin simasının necə dəyişdirildiyini ifadə edən tarixi-siyasi qiymətləndirmədir. Bir zamanlar geniş küçələri, yaşayış binaları, mədəniyyət ocaqları, məktəbləri, sənaye və ticarət müəssisələri ilə seçilən Ağdam işğal nəticəsində böyük bir xarabalığa çevrilmişdi.
Şəhərin dağıdılması yalnız fiziki infrastruktura vurulan zərər deyildi. Bu, insanların xatirələrinə, həyat tarixçələrinə, ailə ocaqlarına, mədəni irsə və milli yaddaşa qarşı törədilmiş ağır zərbə idi. Ağdamın dağıdılmış məscidləri, məzarlıqları, tarixi abidələri və yaşayış məkanları müharibənin humanitar və mədəni nəticələrini göz önünə gətirirdi.
Bununla belə, Ağdamın taleyi məğlubiyyət və məhv anlayışları ilə məhdudlaşmadı. Azərbaycan xalqı öz tarixi torpaqlarına qayıtmaq iradəsini qorudu, dövlətimiz isə işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasını milli prioritetə çevirdi.
Bu gün Ağdamda həyata keçirilən quruculuq işləri dağıntıların üzərində yüksələn yeni həyatın simvoludur. Şəhərin bərpası tarixi yaddaşın qorunması, milli irsin yaşadılması və gələcək nəsillərə daha müasir, təhlükəsiz və firavan yaşayış məkanının ötürülməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Ağdam artıq yalnız dağıntıların simvolu deyil, həm də Azərbaycanın quruculuq əzminin və Zəfərdən doğan inkişafın rəmzidir.
Ağdam Azərbaycanın musiqi mədəniyyətində, xüsusilə muğam sənətinin inkişafında özünəməxsus yeri olan şəhərlərdən biridir. Qarabağın zəngin musiqi ənənələri, xanəndəlik məktəbi, xalq musiqisi və sənətkarlar irsi Ağdamın mədəni kimliyinin ayrılmaz tərkib hissəsini təşkil edir. Bu şəhər Azərbaycan musiqisinin inkişafına töhfə vermiş görkəmli sənətkarların yetişdiyi, muğamın xalqın mənəvi dünyasında mühüm yer tutduğu mədəniyyət məkanlarından biridir.
Muğam Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış mənəvi yaddaşı, duyğularının, düşüncələrinin və həyat fəlsəfəsinin musiqi vasitəsilə ifadəsidir. Ağdamın mədəni həyatında muğam ənənələrinin qorunması və inkişaf etdirilməsi milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Muğam Mərkəzinin ideya və fəaliyyət istiqaməti Ağdamın mədəni həyatının yenidən canlandırılması, musiqi ənənələrinin yaşadılması, gənc istedadların üzə çıxarılması və milli sənətə marağın artırılması kimi məqsədlərlə əlaqələndirilir. Mədəniyyət ocaqlarının yaradılması və inkişafı şəhərin sosial həyatına yeni nəfəs verməklə yanaşı, Ağdamın Azərbaycanın mədəniyyət xəritəsindəki mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Ağdamın mədəni dirçəlişi şəhərin fiziki bərpası qədər əhəmiyyətlidir. Çünki şəhəri şəhər edən yalnız binalar və yollar deyil, həm də onun ruhu, musiqisi, yaddaşı, insanları və mədəni irsidir. Muğamın sədalarının yenidən Ağdamda eşidilməsi doğma torpağın ruhunun, milli mədəniyyətimizin və həyatın qayıdışının ifadəsidir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin işğaldan azad edilmiş Ağdama səfərləri şəhərin yenidən qurulması prosesinin siyasi, mənəvi və strateji əhəmiyyətini nümayiş etdirən mühüm hadisələrdir. Dövlət başçısının Ağdamda həyata keçirilən tədbirlərlə yaxından tanış olması, şəhərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirməsi və bərpa işlərinin gedişinə diqqət yetirməsi Böyük Qayıdış siyasətinin ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.
Ağdam şəhərində Azərbaycan Dövlət Bayrağının ucaldılması tarixi və rəmzi əhəmiyyətə malik hadisə idi. Dövlət bayrağı suverenliyin, milli birliyin, dövlətçilik iradəsinin və xalqın azadlıq mübarizəsinin rəmzidir. Uzun illər işğal altında qalmış Ağdamda üçrəngli bayrağımızın dalğalanması tarixi ədalətin bərpasının, milli qürurun və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təntənəsi kimi yadda qaldı.
Bu hadisə ağdamlıların doğma torpaqlarına qayıdış ümidini daha da gücləndirdi, xalqımızın Zəfər sevincini və milli həmrəyliyini təcəssüm etdirdi. Bayrağın Ağdamda ucalması şəhərin yeni tarixinin başlanğıc nöqtələrindən biri oldu.
Ağdam Cümə məscidi şəhərin dini-mədəni həyatında mühüm yer tutan, tarixi və mənəvi dəyəri ilə seçilən abidələrdən biridir. İşğal dövründə məscidin məruz qaldığı dağıntılar və təhqirlər Azərbaycanın dini və mədəni irsinə qarşı törədilmiş vandalizmin göstəricisi idi.
Prezident İlham Əliyevin məscidi ziyarət etməsi, burada Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinə və dini dəyərlərinə ehtiram nümayiş etdirməsi mühüm mənəvi mesaj daşıyırdı. Bu ziyarət işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini abidələrin qorunmasının, bərpasının və milli-mənəvi irsin yaşadılmasının dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olduğunu təsdiqləyirdi.
Ağdamın bərpası kompleks və uzunmüddətli inkişaf strategiyası əsasında həyata keçirilir. Yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, yol-nəqliyyat infrastrukturunun qurulması, elektrik, su, qaz və digər kommunal xidmətlərin təmin edilməsi, təhsil, səhiyyə və sosial obyektlərin inşası şəhərin müasir inkişaf modelinin əsas komponentləridir.
Bu layihələr Ağdamın yalnız fiziki baxımdan yenidən qurulmasına deyil, eyni zamanda, insanların doğma yurda qayıdaraq təhlükəsiz və layiqli həyat sürməsinə xidmət edir. Müasir şəhərsalma prinsipləri, ekoloji yanaşmalar, rəqəmsal texnologiyalar və dayanıqlı inkişaf meyarları əsasında həyata keçirilən quruculuq işləri Ağdamın gələcəkdə regionun mühüm iqtisadi, sosial və mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün zəmin yaradır.
Böyük Qayıdış sadəcə insanların yaşayış yerlərinə qayıtması deyil, həm də həyatın, iqtisadi fəaliyyətin, mədəniyyətin, təhsil və sosial münasibətlərin yenidən bərpasıdır. Ağdamda görülən işlər dövlətin gücünü, xalqın birliyini və Zəfərin quruculuq mərhələsinə keçidini nümayiş etdirir.
20 Noyabr – Ağdam şəhəri günü Azərbaycanın tarixində milli qürurun, tarixi ədalətin və dövlətçilik iradəsinin təcəssüm etdiyi əlamətdar gündür. Bu tarix bir zamanlar düşmən tapdağında qalan, xarabalığa çevrilən, lakin xalqımızın yaddaşından heç vaxt silinməyən Ağdamın azadlığa qovuşduğu gündür.
Ağdamın taleyi Azərbaycan xalqının taleyi ilə sıx bağlıdır. Şəhərin dağıdılması xalqımızın ağrı-acısı, azad edilməsi Zəfərimizin təntənəsi, yenidən qurulması isə dövlətimizin qüdrətinin və gələcəyə inamının ifadəsidir. Bu gün Ağdamda yüksələn yeni binalar, salınan yollar, qurulan infrastruktur, bərpa olunan tarixi və mədəni irs xalqımızın qurucu əzmini nümayiş etdirir.
Ağdamın hər küçəsi, hər daşı, hər abidəsi keçmişin yaddaşını yaşadır, eyni zamanda gələcəyə səsləyir. Bu şəhər bizə xatırladır ki, torpağa bağlılıq, milli birlik və dövlətçilik iradəsi ən ağır sınaqlardan belə qalib çıxmağa qadirdir.
Ağdam yenidən dirçəlir – onun küçələrinə həyat, evlərinə sakinlər, mədəniyyət ocaqlarına sənət, torpaqlarına isə doğma insanların nəfəsi qayıdır. Ağdamın dirçəlişi Azərbaycanın Zəfər tarixinin davamı, Böyük Qayıdışın təntənəsi və gələcək nəsillərə ötürülən milli qürur salnaməsidir.
Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi