2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq: Qlobal təhlükəsizlik, dayanıqlı inkişaf və mədəni müxtəliflik” mövzusunda öz işinə başlayan VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu yalnız mədəni-humanitar sahədə növbəti tədbir deyil, qlobal geosiyasətin normativ və dəyərlər sisteminin yenidən formalaşdırılması mexanizmidir. BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı, YUNESKO, Ümumdünya Turizm Təşkilatı və İSESKO kimi aparıcı beynəlxalq təşkilatların tərəfdaşlığı ilə reallaşan bu forum, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin konseptual və strateji baxışlarını əks etdirən ali geopolitik platformadır.

Dövlət başçısının forumun açılış mərasimindəki nitqi, müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin strateji diaqnostikası, regional sülhün empirik formulu və gələcək qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının doktrinal çərçivəsidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı yüksək peşəkar diplomatiya dili, sarsılmaz dövlətçilik iradəsi və dərin analitik məntiqlə zəngin olub, beynəlxalq birliyə yönəlmiş aydın fəaliyyət proqramı xarakteri daşıyır.

Prezident İlham Əliyev öz çıxışında “Bakı Prosesi”nin tarixi təkamülünə diqqət çəkərək, bu konsepsiyanın müasir beynəlxalq münasibətlərdə oynadığı unikal rolu vurğulamışdır:

 Azərbaycanın şərq və qərb, şimal və cənub sivilizasiyalarının kəsişməsində yerləşən coğrafi və mədəni mövqeyi, ölkəmizi təbii və obyektiv bir dialoq mərkəzinə çevirmişdir.

Forumların mütəmadi xarakter alması mədəniyyətlərarası dialoqu nəzəri müzakirə müstəvisindən çıxararaq, konkret təcrübə və tətbiqi layihələr səviyyəsinə qaldırmışdır.

YUNESKO, BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı, İSESKO və digər qlobal strukturların bu prosesdə fəal iştirakı "Bakı Prosesi"nin beynəlxalq legitimliyini və siyasi nüfuzunu şərtləndirən əsas amillərdəndir.

Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan mədəniyyətlərin qarşılıqlı zənginləşməsini bəşəriyyətin dayanıqlı inkişafının əsas şərti hesab edir. Bu yanaşma, beynəlxalq münasibətlərdə güc tətbiqi və hegemonluq meyllərinə qarşı yumşaq güc və çoxtərəfli diplomatiya alətlərinin səmərəliliyini nümayiş etdirir.

Milli və dini tolerantlıq Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış həyat tərzi olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycan dövlətinin daxili və xarici siyasətinin prioritet istiqamətini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin forumdakı nitqində Azərbaycanın multikulturalizm təcrübəsi qlobal birgəyaşayış modeli kimi təqdim olunmuşdur.

Azərbaycanda müxtəlif etnik və dini icmaların dinc, təhlükəsiz və bərabərhüquqlu şəraitdə yaşaması ölkənin daxili sabitliyinin və sosial birliyinin əsas təməlidir. Müxtəlif konfessiyaların nümayəndələrinin dövlət tərəfindən bərabər diqqət və qayğı ilə əhatə olunması, dini və etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaşın ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakı Azərbaycan modelinin uğurunu müəyyən edir.

Təəssüf ki, müasir dünyada ksenofobiya, islamofobiya və anti-semitizm kimi təhlükəli meyllərin artdığı bir dövrdə Azərbaycanın təqdim etdiyi multikulturalizm modeli unikal alternativdir. Prezident İlham Əliyev haqlı olaraq vurğulamışdır ki, mədəni müxtəliflik zəiflik və ya təhdid çərçivəsində deyil, cəmiyyətlərin zənginliyi və inkişaf potensialı kontekstində qiymətləndirilməlidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının ən diqqətçəkən və analitik baxımdan dərin hissələrindən biri beynəlxalq hüququn böhranı və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən qurulması məsələlərinə həsr olunmuşdur. Dövlət başçısı beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlar praktikasını və bəzi hallarda beynəlxalq hüquq normalarının selektiv tətbiqini kəskin tənqid etmişdir.

Azərbaycan dövlətinin xarici siyasətində BMT Nizamnaməsi və beynəlxalq hüququn imperativ normaları baza prinsipi təşkil edir. İllər boyu BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin kağız üzərində qalması və icra mexanizmlərinin işləməməsi beynəlxalq təşkilatlara olan inamı sarsıtmışdır. Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü beynəlxalq hüququn normalarına və BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə uyğun olaraq öz gücü ilə təmin etməklə, hüququn aliliyini praktiki müstəvidə bərpa etmişdir.

Prezident İlham Əliyev qlobal idarəetmə institutlarının, xüsusilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının müasir геоsiyasi reallıqlara cavab vermədiyini nəzərə çatdıraraq, aşağıdakı strateji reformatizasiya təkliflərini diqqətə çatdırmışdır:

BMT Təhlükəsizlik Şurasında Qoşulmama Hərəkatı, Afrika İttifaqı və inkişaf etməkdə olan ölkələrin daimi təmsilçiliyinin təmin olunması.

BMT Baş Assambleyasının rolunun artırılması və veto hüququndan sui-istifadə hallarının qarşısının alınması.

Beynəlxalq məhkəmələrin və Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarının universal icrasını təmin edən effektiv alətlərin yaradılması.

Ölkə rəhbərinin çıxışında Cənubi Qafqaz regionunda formalaşmış yeni post-münaqişə reallıqları və Azərbaycanın regional sülh gündəliyi geniş yer almışdır. Otuz illik işğala, şəhər və kəndlərin, mədəni-tarixi irsin sistemli şəkildə dağıdılmasına baxmayaraq, Azərbaycan regionda əbədi sülhün və əməkdaşlığın təşəbbüskarı kimi çıxış edir.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyalarının tətbiqi, habelə bütün dini-mədəni abidələrin—məscidlərin, kilsələrin və tarixi binaların aslınа uyğun bərpa edilməsi Azərbaycanın mədəni irsə verdiyi ali dəyərin təzahürüdür. Prezident vurğulamışdır ki, Azərbaycan öz resursları hesabına azad olunmuş ərazilərdə həyatı yenidən canlandırır.

Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülhün və iqtisadi tərəqqinin vacib şərti nəqliyyat və loqistika blokadasının aradan qaldırılmasıdır. Zəngəzur dəhlizinin açılması yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasında deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında nəqliyyat bağlantılarını yeni səviyyəyə qaldıracaq strateji layihədir. Bu dəhliz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının inteqrasiyasını təmin etməklə, mədəniyyətlərarası və ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə xidmət edəcəkdir.

Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan nizamlayıcı rolunun bariz nümunəsi ölkəmizin qlobal iqlim siyasətindəki fəal mövqeyidir. VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun keçirilməsi, Azərbaycanın qlobal ekoloji problemlərin həllinə töhfə vermək strategiyası ilə sıx bağlıdır.

İqlim dəyişikliyi yalnız ekoloji və ya iqtisadi məsələ deyil, insan hüquqları, sosial ədalət və mədəniyyətlərarası həmrəylik mözusudur. Prezident İlham Əliyev qeyd etmişdir ki, iqlim böhranının fəsadları sərhəd və ya mədəniyyət tanımır; bu səbəbdən qlobal cavab tədbirləri də eyni dərəcədə inklüziv və həmrəy olmalıdır.

Azərbaycanın bərpa olunan enerji mənbələrinə investisiya qoyuluşunu artırması, "yaşıl enerji" zonalarının yaradılması və Avropaya yaşıl enerji ixracı layihələri ölkəmizin dayanıqlı gələcək naminə məsuliyyətli yanaşmasını nümayiş etdirir.

Azərbaycanın 2019-2023-cü illərdə Qoşulmama Hərəkatına uğurlu sədrliyi ölkəmizin "Qlobal Cənub"un maraqlarının müdafiəçisi kimi mövqeyini möhkəmləndirmişdir. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında Azərbaycanın qlobal ədalətsizliklərə karşı mübarizədə prinsipial mövqeyini bir daha bəyan etmişdir.

Dövlət başçısı XXI əsrdə neokolonializmin və müstəmləkəçilik təfəkkürünün saxlanılmasının qəbulolunmazlığını vurğulamışdır. Bəzi böyük dövlətlərin dənizaşırı ərazilərdə yerli xalqların hüquqlarını məhdudlaşdırması, onların mədəni irsini istismar etməsi və ekoloji terror törətməsi faktları kəskin şəkildə pislənmişdir. Azərbaycan bu istiqamətdə təzyiqə məruz qalan xalqların haqlı səsini beynəlxalq kürsülərə çatdırmağa davam edir.

İqlim dəyişikliyinin ekzistensial təhlükə yaratdığı Kiçik Ada Dövlətlərinə (SIDS) praktiki və maliyyə dəstəyinin göstərilməsi Azərbaycanın qlobal humanitar diplomatiyasının vacib istiqamətidir. Prezident İlham Əliyev vurğulamışdır ki, Azərbaycan hər zaman inkişaf etməkdə olan və xüsusi həssaslığı olan ölkələrin yanında olacaq, onların problemlərinin qlobal gündəlikdə ön sıraya çıxarılmasına köməklik göstərəcəkdir.

Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı proqram xarakterli çıxışı, müasir dünya nizamının böhranlı mərhələsində bəşəriyyətə təqdim olunan strateji yol xəritəsidir.

Dövlət başçısının nitqindən irəli gələn ana xətləri və strateji mesajları aşağıdakı kimi sistemləşdirmək mümkündür:

Qlobal bölünmələr və ideoloji qarşıdurmalar əsrində hərbi güc deyil, hüquqa və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan dialoq yeganə çıxış yoludur.

Bakı yalnız coğrafi baxımdan deyil, intellektual, siyasi və mədəni müstəvidə qlobal qərarların formalaşdığı strateji qovşaqdır.

Beynəlxalq təşkilatların islahı, ikili standartlara son qoyulması və "Qlobal Cənub"un səsinin eşidilməsi ədalətli dünya nizamının zəruri şərtləridir.

Azərbaycanın yaratdığı yeni regional reallıqlar, güc tətbiqindən sonra hüquqa və inteqrasiyaya dayanan dayanıqlı sülhün mümkünsüz olmadığını göstərir.

Bakı Forumunun yekunu olaraq qəbul edilən qərarlar və müəyyənləşdirilən prioritetlər, önümüzdəki illərdə beynəlxalq ictimaiyyətin mədəniyyətlərarası həmrəylik, sülh və dayanıqlı inkişaf naminə birgə fəaliyyətinin əsasını təşkil edəcəkdir. Azərbaycan Respublikası Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qlobal dialoq arxitekturasının qurulmasında və bəşəriyyətin ortaq gələcəyinin təmin olunmasında aparıcı rolunu inamla davam etdirir.

Nurlana Yusifova

YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı