Üzü Novruza ...

Bakı:

17 °C

94 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Xəbər lenti / Üzü Novruza ...

Üzü Novruza ...

07.03.2023 [10:03]

Sudan içdik,

Oddan keçdik,

Küləyin mehinə bələndik...

Yeganə BAYRAMOVA

Bu gün Azərbaycanda Novruzun üçüncü-Yel çərşənbəsi qeyd olunur. Bir zamanlar yalnız sudan ibarət olan həyata torpaq sonradan rəng qatdı. Amma həyatın varlığı üçün hava, yel də lazım idi.

Yel çərşənbəsi bizə təbiətin diriləcəyi günü daha da yaxınlaşdırır. Bu çərşənbə xalq arasında “Külək oyadan çərşənbə”, “Küləkli çərşənbə”, “Yelli çərşənbə”, “Külək çərşənbəsi” kimi də tanınır.

Yel çərşənbəsi günü evlərdə bütün çərşənbələrdə olduğu kimi qazanlar qaynamalıdır. Tonqallar qalanır, evlərdə südlü plov və ya bulğur aşı bişirilir. Süfrəyə daha çox quru meyvə, dənli bitkilərdən hazırlanmış çərəzlər və şirniyyatlar düzülür. Stolun üzərində şirniyyatların olması bütün ilin şirin keçməsinin əsas göstəricisi hesab olunur.

Yel çərşənbəsinin inancları

Yel çərşənbəsində əsən soyuq və isti küləklər yazın gəlişindən xəbər verir. Gün ərzində küləyin bir neçə dəfə dəyişməsi əslində onun özünün - küləyin, havanın təmizlənməsi, yenilənməsi kimi qəbul edilir. Bu çərşənbəyədək sanki mürgüləyən külək oyanır, aləmi dolaşaraq suyu, odu hərəkətə gətirir. Yel çərşənbəsində əsən mehin də, küləyin də daxilində bir hərarət olur.

Qədim adətə görə, bu çərşənbədə qəfəsdə saxlanılan quşları və heyvanları azadlığa buraxmaq lazımdır. Yel çərşənbəsi ilə bağlı illərin sınağından çıxaraq bu günümüzə qədər yaşamış və özünü doğrultmuş xalq hikmətləri, atalar sözləri var. Məsələn, “Yel əsib qoz tökülüb”, “Yelnən gələn selnən gedər”, “Yel apardığını qaytarmaz”, “Yellə dost olan yellənə-yellənə qalar”, “Yel bağlayanı el açar”, “Külək kimi hərdən bir yana əsmə”, “Yel aparan yelinki, yerdə qalan mənimki”, “Kələknən gələn, küləknən gedər”.

Yel çərşənbəsinin unudulmuş adətləri

“Yüyət günü”: Yel çərşənbəsində “yüyət günü”nü mütləq keçirərdilər. Yüyət günü son illərə qədər az da olsa bəzi kəndlərdə qalırdı. Bu gündə insanın özü təmizlənməklə yanaşı, ev-eşiyini də səliqəyə salır, həyət-bacasını təmizləyir. Bu, iməclikdən başqa, həm də bir ayin və inancdır.

Cıdır falı: Bunu oğlanlar icra edərdi. Kəndin cavanları cıdıra gedər, hansısa atı ürəyində nişanlayıb niyyət tutardılar. Kimin işarələdiyi at birinci olardısa, o zaman həmin adamın niyyəti yeni ildə gerçəkləşə bilərdi. Həm də yel kimi sürətli olan atın sahibini il ərzində bolluq, ruzi gözləyirdi.

Çökə: Bu, unudulmuş adət yox, unudulmuş şirniyyat növüdür. Bizim bildiyimiz şəkərburaya oxşasa da ondan əsaslı dərəcədə fərqlənir. Üzərindəki işarələr qədim xalqımızın mifoloji düşüncəsini özündə əks etdirib. Çökə ilk olaraq evə gələn qonağa verilirdi.

Boz ayın müqəddəs çərşənbələrindən sayılan və təbiətin nemətləri ilə bağlı olan Sudan içdik, Oddan keçdik, Küləyin həzin mehinə bələndik. Qarşıdan müqəddəs Torpaq çərşənbəsi gəlir. Deyilənə görə, Çərşənbə axşamı Tanrı ancaq xoş söz və niyətləri eşidir. Torpağımıza, el-obamıza firavanlıq diləyirik!

Xatırladaq ki, martın 14-də axırıncı - Torpaq çərşənbəsi qeyd ediləcək. Yaz fəsli isə Azərbaycana martın 21-i saat 01:24-də daxil olacaq.

Paylaş:

Baxılıb: 502 dəfə