1991-ci ilin oktyabrında dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycan mürəkkəb daxili və xarici çağırışlarla üzləşmişdi. Ermənistanın hərbi təcavüzü, torpaqların işğalı, iqtisadi tənəzzül və ölkə daxilindəki hakimiyyət böhranı cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradırdı. Ölkədə yaranmış siyasi xaos və idarəetmə boşluğu fonunda cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri, xüsusilə ziyalılar vəziyyətdən çıxış yolu kimi təcrübəli dövlət xadimi Heydər Əliyevin siyasi proseslərə qayıdışını zəruri hesab edirdilər.
Partiyanın yaradılması prosesində həlledici addım 1992-ci il oktyabrın 16-da atıldı. Azərbaycanın 91 nəfər tanınmış ziyalısı, elm və mədəniyyət xadimi həmin vaxt Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri vəzifəsində çalışan Heydər Əliyevə müraciət ünvanladı. "Səs" qəzetində dərc olunan bu tarixi sənəddə ziyalılar ölkənin üzləşdiyi ağır böhrandan çıxması üçün yeni bir siyasi partiyanın yaradılmasını təklif edir və bu partiyaya rəhbərlik etməyi Heydər Əliyevdən xahiş edirdilər. Heydər Əliyev 1992-ci il oktyabrın 24-də ziyalıların müraciətinə müsbət cavab verərək, yeni yaradılacaq partiyaya rəhbərlik etməyə və onun proqramının hazırlanmasında iştirak etməyə razılıq bildirdi. 1992-ci il noyabrın 21-də blokada şəraitində olan Naxçıvan şəhərində, Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Dram Teatrının binasında təsis konfransı baş tutdu. Konfransda Bakıdan və respublikanın digər bölgələrindən gəlmiş 550 nəfərdən ibarət təşəbbüs qrupu iştirak edirdi. Prezident Kitabxanasının tarixi məlumatlarına görə, konfransda Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması haqqında qərar qəbul edildi, partiyanın Proqramı və Nizamnaməsi təsdiqləndi. Heydər Əliyev yekdilliklə partiyanın sədri seçildi, həmçinin Siyasi Şura və İdarə Heyəti formalaşdırıldı. 1992-ci ilin noyabrında Naxçıvanda 550 nəfərlik təşəbbüs qrupunun iştirakı ilə təsis edilən YAP-ın qarşısında duran ilk vəzifə ölkəni parçalanmaqdan qorumaq, vətəndaş qarşıdurmasının qarşısını almaq və dövlət müstəqilliyini qoruyub saxlamaq idi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kurs ölkədə sabitliyi təmin etdi və iqtisadi inkişafın təməlini qoydu.
2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə partiya yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. İllər ərzində toplanan iqtisadi güc, aparılan ordu quruculuğu və uğurlu xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində tarixi Zəfər qazandı, 2023-cü ilin sentyabrında isə lokal antiterror tədbirləri ilə öz dövlət suverenliyini ölkənin bütün ərazisində tam bərpa etdi. Beləliklə, YAP-ın 1992-ci ildə qəbul edilmiş ilk proqramındakı ən ali məqsəd ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi reallığa çevrildi.
Bu 34 illik yubileyi əvvəlkilərdən fərqləndirən ən qürurverici məqam odur ki, biz bu bayramı artıq azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda, Şuşada, Xankəndidə, Zəngilanda - partiyamızın yerli təşkilatlarının fəaliyyət göstərdiyi doğma torpaqlarımızda qeyd edirik. Cəmi bir ay əvvəl -oktyabrın 2-də keçirilən VIII Qurultayımız da məhz suverenliyimizin tam bərpasından sonra keçirilən ilk qurultay kimi qarşımıza yeni strateji hədəflər qoydu. Böyük Qayıdış proqramının uğurla icrası, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizin dirçəldilməsi və beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi bu siyasətin real bəhrəsidir.Bu gün Azərbaycan tamamilə yeni geosiyasi reallıqlar şəraitində yaşayır. 2026-cı il oktyabrın 2-də keçirilən Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı partiyanın müasir dövrdəki missiyasını və yeni strateji hədəflərini müəyyənləşdirdi. Partiya tarixində ilk dəfə olaraq bu qurultay Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpa olunduğu şəraitdə baş tutdu. Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi qüvvəsi olan YAP-ın VIII Qurultayında qəbul edilən qərarlar təkcə ölkədaxili siyasəti deyil, həm də Ermənistanla sülh müqaviləsi təşəbbüsləri və bölgədə yeni əməkdaşlıq formatlarının qurulması kimi regional prosesləri əhatə edir.
Müasir dövrdə YAP hökumətinin əsas hədəfi qeyri-neft sektorunun inkişafı, rəqəmsal transformasiya və ölkənin beynəlxalq nəqliyyat-logistika mərkəzinə (Orta Dəhliz və Zəngəzur dəhlizi) çevrilməsidir. Eyni zamanda, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun "yaşıl enerji" zonası elan edilməsi Azərbaycanın qlobal iqlim təşəbbüslərindəki rolunu gücləndirir. Son illərdə aparılan struktur islahatları, bir sıra siyasi partiyaların YAP-a qoşulması və idarəetmədə gənclərə geniş yer verilməsi partiyanın müasir çağırışlara uyğunlaşmasını təmin edir. 730 mindən artıq üzvü birləşdirən YAP Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi təşkilatı kimi cəmiyyətin bütün təbəqələrini öz ətrafında birləşdirməyə davam edir.
1992-ci ildə "91-lər"in müraciəti ilə başlanan xilaskarlıq missiyası bu gün quruculuq, inkişaf və böyük qayıdış missiyası ilə əvəz olunub. Tarixi zərurətdən yaranan Yeni Azərbaycan Partiyası dünən dövlətçiliyi xilas etdiyi kimi, bu gün də müstəqil və qalib Azərbaycanın gələcək strateji hədəflərinə doğru irəliləməsində aparıcı siyasi qüvvə rolunu oynayır.
Dünən ölkəmizi ağır böhrandan xilas edən partiyamız, bu gün Prezident İlham Əliyevin liderliyi ilə suverenliyini tam bərpa etmiş, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda Böyük Qayıdışı gerçəkləşdirən qalib Azərbaycanın aparıcı siyasi qüvvəsidir.
VIII Qurultayın müəyyənləşdirdiyi yeni hədəflərlə partiyamız gələcəyə doğru inamla addımlayır.
Sıralarında yüz minlərlə vətənpərvər insanı, xüsusilə də gəncləri birləşdirən Yeni Azərbaycan Partiyası bundan sonra da dövlətçiliyimizin möhkəmlənməsi və Azərbaycanın gələcək zəfərləri naminə fəaliyyətini əzmlə davam etdirəcək.
Samirə Zeynalova
YAP Tərtər rayon təşkilatının mühasibi