Çərçivə sazişi sülhü təmin edəcəkmi?

Bakı:

25 °C

61 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Analitik / Çərçivə sazişi sülhü təmin edəcəkmi?

Çərçivə sazişi sülhü təmin edəcəkmi?

03.07.2026 [10:56]

Vaşinqton Livan və İsrailin razılaşmalara əməl edəcəyinə nikbin yanaşır

Amerika Birləşmiş Ştatlarının vasitəçiliyi və dəstəyi nəticəsində iyulun 26-da Livan və İsrail hökumətləri arasında çərçivə sazişi imzalansa da, regionda vəziyyət gərgin olaraq qalır. Xatırladaq ki, sənədin imzalanma mərasimi ABŞ Dövlət Departamentində baş tutub.

İsrail ordusu Livan ərazisini tərk edəcəkmi?

İsrail və Livan arasında razılaşmaya dair çərçivə sazişi İsrail qoşunlarının respublika ərazisindən tədricən çıxarılmasını nəzərdə tutur. Sənəd münaqişəyə son qoyulmasını, Livanın bütün ərazisi üzərində tam suveren nəzarətinin bərpasını, eləcə də qeyri-dövlət silahlı qruplarının tərksilah edilməsini və onlarla əlaqəli infrastrukturun ləğvini nəzərdə tutur. Bu şərtlər yerinə yetirildikdən sonra İsrail qüvvələri mərhələli şəkildə ölkədən çıxacaq. Təhlükəsizlik tədbirləri və nəzarət mexanizmləri də daxil olmaqla, prosesin təfərrüatları ABŞ-ın dəstəyi ilə hazırlanmış ayrıca bir əlavədə göstəriləcək. Saziş, həmçinin hazırda İsrail qüvvələrinin əlində olan iki ərazinin nəzarətinin Livan hakimiyyətinə verilməsini nəzərdə tutur. Onların dəqiq yeri açıqlanmır. Sənəddə vurğulanır ki, “Hizbullah” da daxil olmaqla silahlı qrupların yaratdığı təhlükənin aradan qaldırılması gələcəkdə İsrail Müdafiə Qüvvələrinin Livandakı mövcudluğunu aradan qaldırmağa imkan verəcək.

Livan Prezidenti Cozef Aun Vaşinqtonda İsraillə imzalanan çərçivə sazişini alqışlayaraq, bunu hərbi əməliyyatların tam dayandırılması və ölkənin cənub bölgələri üzərində suverenliyinin bərpası istiqamətində atılan ilk addım kimi qiymətləndirib. Livan Prezidenti İsraillə ikitərəfli danışıqların beşinci raundunun yekununda əldə olunan sənədi şərh edərkən bildirib ki, bu saziş Livan xalqına heç bir güzəştə getmədən tam azad edilmiş torpaqlarına qayıtmaq imkanı verir və müharibədən sonrakı bərpa prosesinə başlamağa şərait yaradacaq. Cozef Aun danışıqların təşkili və keçirilməsi istiqamətində göstərdiyi səylərə, eləcə də Livanın mövqeyinə verdiyi dəstəyə görə ABŞ Administrasiyasına və Prezident Donald Trampa təşəkkürünü bildirib.

ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Vaşinqtonda İsrailin səfiri Yexiel Leyter və Livanın səfiri Nada Həmmadə-Muavvad ilə birgə çıxışı zamanı tərəflər arasında 5 raund danışıqlardan sonra çərçivə sazişinin əldə olunduğunu elan edib. Onların sözlərinə görə, bu sənəd İsrail ilə “Hizbullah” arasında baş vermiş münaqişədən sonra sülhə aparan yolun əsasını qoyur.

Üçtərəfli işçi qrupu yaradılacaq

Bununla yanaşı, Livanda atəşkəsin həyata keçirilməsinə nəzarət məqsədilə İran, ABŞ və Livan üçtərəfli işçi qrupu yaratmağı planlaşdırır. Bu barədə İran İslam Şurası Məclisinin sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf dövlət televiziyasına müsahibəsində məlumat verib. Onun sözlərinə görə, Livanın dövlət suverenliyinin təmin olunması məqsədilə İran, ABŞ və Livan nümayəndələrinin təmsil olunacağı birgə komitə fəaliyyət göstərəcək. Qalibaf bildirib ki, İranın Livandakı səfiri də komitədə ölkəsini təmsil edəcək. Parlament sədri qeyd edib ki, Tehran və Vaşinqton Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılmasını nəzərdə tutan anlaşma memorandumu imzalayıblar.

Livan isə İsraillə əldə olunmuş “çərçivə sazişi”nin, xüsusilə də ərazisindən razılaşdırılmış geriçəkilmələrin həyata keçirilməsini təmin etmək üçün ABŞ-ın köməyinə arxalanır. “əş-Şarq əl-Avsət” qəzeti öz mənbələrinə istinadla xəbər verib ki, İsrail tərəfinin prosesi təxirə salmağı, işğal etdiyi yerlərdə müvəqqəti keçid qapıları təşkil etmək kimi razılaşmaya zidd addımlar atmağı planlaşdırması barədə gələn xəbərlər Livan tərəfini narahat edir.

Mənbələrin sözlərinə görə, ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) rəhbəri Bred Kuper Livana son səfəri zamanı ölkə rəsmiləri ilə İsrailin geri çəkiləcəyi “pilot ərazilər”də tətbiq olunacaq mexanizmləri müzakirə edib. Bildirilib ki, onun yüksək vəzifəli köməkçilərindən biri prosesin icrasını yerində izləmək üçün Livanda qalıb. Qeyd olunub ki, Livan tərəfi ABŞ-la əldə edilmiş razılaşmalardan kənar hər hansı dəyişiklik və ya İsrailin geriçəkilməni təxirə salması ilə bağlı rəsmi məlumat almayıb.

Livan rəsmilərinin narahatlığına səbəb olan amillərdən biri də İsrail ordusunun ölkənin cənubunda nəzarətdə saxladığı ərazilərdə keçid qapıları quraşdırması və təhlükəsizlik zolağını Livanın daxili hissəsindən ayırması olub. Bu, 2000-ci ildən bəri ilk belə praktiki addım kimi qiymətləndirilir. Bundan əlavə, İsrailin müdafiə naziri İsrael Katsın ordunun Livanın cənubundan geri çəkilməyəcəyini bəyan etməsi Livanın narahatlıqlarını daha da artırıb. Hətta sözügedən sazişin imzalanmasından bir gün sonra İsrailin Livan ərazisinə yenidən hücum etməsi razılaşmaları şübhə altına alır.

İsrail Livanın cənubunda təhlükəsizlik zonası saxlayacaq

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu isə İsrailin Livanın cənubunda təhlükəsizlik zonasını saxlamaq hüququnun Vaşinqton və Beyrut tərəfindən tanındığını bəyan edib. O, Livanla çərçivə sazişini tarixi hadisə adlandırıb və bunun münaqişənin dayandırılması işində irəliləyişə kömək etdiyini vurğulayıb. Baş nazirin sözlərinə görə, Livan hökuməti bu addımı atmaqla cəsarət nümayiş etdirib: “Bu, İran və “Hizbullah”a ciddi zərbədir. Əldə olunmuş razılaşmalar çərçivəsində ABŞ və Livan İsrailin təhlükəsizlik zonasını saxlamaq hüququnu tanıyıb. Mən İsrailin həyati vacib maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edir və bizi oradan çıxmağa məcbur etmək üçün edilən hər hansı cəhdlərə qarşı qətiyyətlə çıxış edirdim”.

Bununla yanaşı, o təsdiqləyib ki, pilot layihə çərçivəsində İsrail Livanın cənubunda yerləşən, biri təhlükəsizlik zonasının hüdudlarından kənarda, digəri isə onun sərhədində olan iki zonadan qoşunlarını çıxarmağı planlaşdırır: “İsrail və Livan “sarı xətt”in yaxınlığında, İsrail Müdafiə Qüvvələri tərəfindən tövsiyə edilən və “Hizbullah”ın ləğvi, habelə ərazinin Livan ordusunun nəzarətinə verilməsi üzrə pilot layihənin həyata keçiriləcəyi iki ərazi barədə razılığa gəlib”. Bununla belə, Netanyahu bir daha təkrar edib ki, istənilən təhdidləri dəf etmək üçün İsrail Müdafiə Qüvvələri Livanda hərəkət azadlığına malikdir.

N.BAYRAMLI

Paylaş:

Baxılıb: 526 dəfə