Qərbin Şərq qapısına “empirik baxış”ı

Bakı:

26 °C

45 %

5 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Gündəm / Qərbin Şərq qapısına “empirik baxış”ı

Qərbin Şərq qapısına “empirik baxış”ı

01.12.2023 [10:00]

III yazı

Böyük Britaniyadan Avropaya xəbərdarlıq…

Qərb - Şərq münasibətləri bircins deyil. Başqa sözlə, Qərbin müasir Şərq anlayışının coğrafi mahiyyəti iqtisadi mahiyyətindən daha məhduddur. Belə olmasaydı, Mərkəzi Asiya və Şərqi Asiya siyasətləri fərqli statusda ortaya qoyulmazdı. Belə olmasaydı, Yaxın Orta Şərqə münasibətdə fikirlər haçalanmazdı - düzdür, burada da korporativ maraqlar öz sözünü deyir, amma hər bir halda prosesə “kollektiv Qərb” kimi başlayan “qütbün” Şərq səhralarında “azması” güc itkisinə yol açır ki, bu da açıq-aydın görünür. “Şərq ekspresi”ndə yer almaq istəyən Qərbin arzularının da bircins olmaması hazırki görüntünü ortaya çxarır...

Cənubi Qafqaz - yeni xəritənin siyasi uzlaşma məntəqəsi...

Adi bir fakt - Azərbaycanın Vətən müharibəsindəki qələbəsi Şərq-Qərb münasibətlərində yeni mərhələ başlatdı. XXI əsrin ən mühüm suallarından və problemlərindən sayılan “qlobal yol xəritəsi” məsələsinin Cənubi Qafqaz stansiyasında sabitliyin bərpa olunması, separatizmin aradan qaldırılması, terror təhdidinin birmənalı istisna edilməsi, fikir ayrılıqları məsələsinin həllini tapması və ya minimuma endirilməsi (bu, Ermənistanın sülhlə bağlı mövqeyinə uyğun olaraq tənzimlənəcək) münasibətlərin kompleks şəkildə yenidən gözdən keçirilməsi zərurətini formalaşdırır. Axı, Azərbaycan bölgənin ümumi mənzərəsinə yeni ştrixlər əlavə edib. Vətən müharibəsi və 2023-cü il 19-20 sentyabr lokal antiterror tədbirləri bunun ən bariz sübutu, ən real arqumentidir. Ərazisindəki separatizmin başını əzən Azərbaycan, bütövlükdə, Cənubi Qafqaz - Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz - Cənubi Asiya (Körfəz ölkələri), Cənubi Qafqaz - Yaxın Orta Şərq (Aralıq hövzəsi) xəttləri üzrə əlaqələrin dinamizm qazanmasına töhfə verir:

- Lokal antiterror tədbirlərinin uğurla yekunlaşması Cənubi Qafqazı sülh və sabitlik adası kimi real geosiyasi mahiyyətlə səciyyələndirir;

- Ermənistan ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması prosesinə qlobal iqtisadi prizmadan baxış sərgilənməsini şərtləndirir;

- Geosiyasi coğrafiyada nəzərdə tutulan bölgəsəl və qlobal layihələrin reallaşması üçün mövcud problemlərin aradan qaldırılması üçün presedent formalaşdırır;

- Qlobal nəqliyyat xəttlərinin şaxələndirilməsi üçün zəmin yaradır.

Azərbaycanın yeni iqtisadi-siyasi nizamdakı rolunun və fəal iştirakının ildən-ilə artması bu kimi mühüm amillərlə əlaqədardır. Azərbaycan Cənubi Qafqazı maraqların savaşı müstəvisindən maraqların uzlaşdırılması müstəvisinə daşımağı bacarıb...

Bakının rolu - Qərb üçün Şərqdə, Şərq üçün Qərbdə təhlükəsizlik...

Və nəticə... İqtisadi maraqların uzlaşması həm Avropa, həm də Şərq üçün ən vacib şərt kimi qəbul edilən sülhün (siyasi uzlaşmaların) əldə olunması üçün münbit mühit yaradıb. Məsələn, Britaniyanın mövqeyi bunu açıq şəkildə özündə əks etdirir. Azərbaycanın Avropadan uzanan və Uzaq Şərqə yol alan iqtisadi xəttin bütün stansiyaları üzrə təsir imkanlarına malik olması dövlət naziri Leo Dokertin “Azərbaycansız Avropada sülh və təhlükəsizlik olmazdı” fikrini növbəti dəfə təsdiqləyir. Bu gün Şərqi, Cənubi, hətta Mərkəzi Avropanın əsas enerji təminatçılarından biri qismində Azərbycan çıxış edir. Yeni enerji layihələri qlobal dünyanın gələcəyinin ən mühüm nüansını - yaşıl enerjini özündə əks etdirir. Qara dəniz hövzəsi üzrə reallaşan bütün qlobal tədbirlərdə ən fəal iştirakçı rəsmi Bakıdır. Cənubi Qafqazın əsas ölkəsidir, Mərkəzi Asiyanın ən yaxın iqtisadi partnyorudur və Mərkəzi Asiyaya “keçid yolu”dur. Ərəb dünyası ilə mühüm sərmayə müqavilələrinə malikdir - qarşılıqlı maraqlara söykənən münasibətlər siyasi-iqtisadi uzlaşmanı təmin edir ki, bu, həm də Qərb üçün müsbət tendensiyadır. Aralıq dənizi hövzəsi ölkələri ilə ticari-iqtisadi, həm də siyasi əməkdaşlığa malikdir. Yaxın Orta Şərq ilə əlaqələrini günü-gündən gücləndirir. Bu tablonun proyeksiyası Qərb üçün gözqamaşdırıcı olduğu qədər təhlükəsizlik mesajıdır. Azərbaycanın Qərbin şərq qapısında yaratdığı yeni siyasi, iqtisadi situasiya, əməkdaşlıq formulu yeni dövr üçün sabit əlaqələri stimullaşdırır. Artıq hər kəs arxayındır - Şərq Qərb ilə ticarətini (bütün sahələr üzrə) Azərbaycanın qarantiyası ilə gücləndirir, Qərb isə Şərq yolunun əsas təmsilçisi kimi Bakının “nəzarətinə” arxayındır. Beləliklə, yeni siyasi nizamın mərkəzi kimi Cənubi Qafqaz, yeni münasibətlərin tənzimləyicisi kimi isə Bakı çıxış edir...

Pərviz SADAYOĞLU

Paylaş:

Baxılıb: 652 dəfə