Uşaqlar hansı kitabları oxusunlar?
15.06.2022 [10:58]
Dil-ədəbiyyat dərslikləri dilçiliyi öyrətməlidir, ya zövqü formalaşdırmalıdır?
MÜŞFİQƏ
Uşaqların həsrətlə gözlədiyi yay tətili başlandı. Kimi tətil günləri üçün planlar cızır, kimi kəndə getmək arzusuyla intizar çəkir, kimi də yay uzunu oxuyacağı kitabların sıyahısını tutur. Bu yazı sonuncu variantı seçən uşaqlar üçündür. O uşaqlar üçün ki, yay tətilini məhz doyunca kitab oxumaq həvəsiylə gözləyirlər.
Uşaq beyni daha təmiz, daha həssas, daha saf olur. Çox vaxt balacalar böyüklərin dünyasına tez çatmağa can atırlar. Bu istək onların kitab seçiminə də yanlış təsir göstərə bilər. Xəyal dünyası zəngin olan uşaq üçün əlinə keçmiş zərərli bilginin “silah”a çevrilməsi heç də az rast gəlinən ehtimal deyil. Bəzən şüurun alt qatına hopan qaranlıq bilgilər, xatirələr insanı bir ömür boyu izləyir, onun həyatını zəhərə döndərir. Odur ki, haqlı sual yaranır: uşaq, yeniyetmə kitab seçərkən nələrə diqqət yetirməlidir?
ABŞ-da uşaqlar yay tətili zamanı kitab klublarına yazılırlar. Bu klublarda onlar yaş kateqoriyalarına və zövqlərinə uyğun kitablarla təmin olunurlar. Oxunmalı kitabların siyahısı öncədən tərtib edilir. Okeanın bu tayında isə əksər valideynlər uşaqlarının boş vaxtlarını əyləncəylə, cürbəcür oyunlarla keçirməsinə adi baxırlar. Beləcə, ilin qızıl kimi üç ayı havaya sovrulur.
Dəcəl meymun, çolaq ayı, çəp keçi,
Bir ulağa yoldaş oldu hər üçü...
(Krılov “Sazandalar”)
Yaxud:
Çıxdı günəş, doldu cahan nur ilə,
Cütçü sürür tarlada cüt şur ilə...
M.Ə.Sabir (Cütçü)
Bu kimi şeirlər ana südü qədər faydalı mənəvi qidadır. Dil-ədəbiyyat dərsliklərində təsadüfi müəlliflərin dadsız-tamsız şeirlərinə baxdıqca düşünürsən: dərslikləri bədii keyfiyyətdən məhrum cızma-qaralarla yükləməkdə müəlliflərin məqsədi nədir? Dərslik dilçi, ədəbiyyatçı yetişdirmir, dərslik şagirdə dilin gözəlliklərini daddırmalıdır, onun zövqünü itiləməli, duyğusunu tərbiyələndirməlidir. Zövqlə yazılmış əsərləri yaddaşına hopduran şagird zəif şeiri, hekayəni bəyənməyəcək. Eynilə musiqidə də belədir - bayağı musiqi zövqü korlayır.
Sovet dövründə bizdə 50 cild?ik dünya uşaq ədəbiyyatı silsiləsi çap olunmuşdu. Ola bilsin, o silsilədən işıq üzü görmüş əsərlərin beşi-onu bu gün aktuallığını itirib, qalanları ki, həmişəcavan ədəbi nümunələrdir. Bu sırada uşaqlara saf duyğular, dostluq, qəhrəmanlıq, səmimiyyət təlqin edən çoxlu şeir, nəsr örnəkləri var. Söhbət hansı kitablardan gedir? Tərtib etdiyimiz siyahı, burada yer alan əsərlər məktəblilər üçün həm təklif, həm tövsiyə xarakteri daşıyır.
10 yaşa qədər oxunmalı kitablar:
Azərbaycan nağılları
Azərbaycan dastanları
Abdulla Şaiq. “Tülkü həccə gedir”
Abbas Səhhətin şeirləri və tərcümələri
Mirzə Ələkbər Sabirin uşaq şeirləri
Süleyman Sani Axundov. “Qorxulu nağıllar”
Səməd Behrəngi. “Balaca qara balıq”
İvan Krılovun şeirləri (Abbas Səhhətin çevirməsində)
Lev Tolstoyun uşaq hekayələri
Hans Xristian Andersen. “Kralın təzə libası”
Qrimm qardaşları. “Bremen musiqiçiləri”
10 yaşdan yuxarı:
Mark Tven. “Şahzadə və dilənçi”, “Tom Soyyerin
macəraları”
Aleksandr Düma. “Üç muşketyor”
Mayn Rid. “Başsız atlı”
Robert Lüis Stivenson. “Dəfinələr adası”
Antuan de Sent-Ekzüperi. “Balaca şahzadə”
Əziz Nesin. “İndiki uşaqlar möcüzədirlər”
Nodar Dumbadze. “Mən, nənəm, İliko və İllarion”
Aleksandr Puşkin. “Balıqçı və balıq nağılı”
Ceyms Fenimor Kuper. “Sonuncu mogikan”, “Ləpirçi”
Harriyet Biçer-Stou. “Tom dayının daxması”
Astrid Lindqren. “Damda yaşayan Karlson”
Jül Vern. “Kapitan Qrantın uşaqları”
Valter Skott. “Kventin Dorvard”
Artur Konan Doyl. “Baskervillərin iti”
Aqata Kristi. “On zənci balası”, “Şərq ekspresində qətl”
Migel de Servantes. “Don Kixot”
Fransua Rable. “Qarqantua və Pantaqruel”
Nikolay Qoqol. “Dikanka yaxınlığında xutor axşamları”
Daniel Defo. “Robinzon Kruzo”
Conatan Svift. “Qulliverin səyahəti”
Xəbər lenti
Hamısına bax
Xəbər lenti
10 Sentyabr 14:39
Sosial
10 Sentyabr 14:37
Siyasət
10 Sentyabr 14:36
Siyasət
10 Sentyabr 14:36
Siyasət
10 Sentyabr 14:35
Gündəm
10 Sentyabr 14:35
Dünya
10 Sentyabr 14:31
Dünya
10 Sentyabr 14:06
Dünya
10 Sentyabr 13:48
Dünya
10 Sentyabr 13:25
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:44
Gündəm
10 Sentyabr 12:43
Dünya
10 Sentyabr 12:41
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:24
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:20
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:16
Dünya
10 Sentyabr 12:14
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:12
Gündəm
10 Sentyabr 12:07
Gündəm
10 Sentyabr 11:36
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 11:12
Dünya
10 Sentyabr 11:09
Sosial
10 Sentyabr 11:00
Elm
10 Sentyabr 10:57
Dünya
10 Sentyabr 10:56
Hadisə
10 Sentyabr 10:55
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 10:43
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 10:25
Analitik
10 Sentyabr 09:52
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 09:17
Sosial
10 Sentyabr 08:50
MEDİA
10 Sentyabr 08:38
Sosial
10 Sentyabr 07:05
Dünya
09 Sentyabr 23:18
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 22:50
Dünya
09 Sentyabr 22:24
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 22:12
Dünya
09 Sentyabr 21:43
İdman
09 Sentyabr 21:16
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 20:59
Elm
09 Sentyabr 20:25
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 19:42
Elm
09 Sentyabr 19:17
Maraqlı
09 Sentyabr 18:16
Dünya
09 Sentyabr 17:23
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:53
Dünya
09 Sentyabr 16:38
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:11
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:08
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:03
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:01
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 15:47
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 15:43
İdman
09 Sentyabr 15:19
Dünya
09 Sentyabr 14:26
Dünya
09 Sentyabr 13:31
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 13:19
Xəbər lenti
09 Sentyabr 13:10
Dünya
09 Sentyabr 13:09
Dünya
09 Sentyabr 12:50
Elanlar
09 Sentyabr 12:49
Sosial
09 Sentyabr 12:42
Dünya
09 Sentyabr 12:23
Siyasət
09 Sentyabr 12:13
Gündəm
09 Sentyabr 12:12
Mədəniyyət
09 Sentyabr 11:49
Elm
09 Sentyabr 11:45
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 11:43
Hadisə
09 Sentyabr 11:42
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 11:41
