20 Yanvarın Səssiz Qəhrəmanları: Bir Gecənin İçində Böyüyən Xalq

Bakı:

27 °C

45 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / 20 Yanvarın Səssiz Qəhrəmanları: Bir Gecənin İçində Böyüyən Xalq

20 Yanvarın Səssiz Qəhrəmanları: Bir Gecənin İçində Böyüyən Xalq

20.01.2026 [14:43]

Tarixi bəzən rəqəmlərlə danışdırırlar: neçə nəfər öldü, neçə nəfər yaralandı, neçə nəfər həbs olundu. Amma 20 Yanvar faciəsini yalnız rəqəmlə ölçmək mümkün deyil. Çünki o gecə hər rəqəmin arxasında bir insan hekayəsi vardı: yaralı bir gənci xəstəxanaya çatdırmağa çalışan sürücü, küçədə qalmış yaşlını qorumaq istəyən qonşu, qaranlıqda xəbər axtaran ailə, övladını gözləyən ana… 20 Yanvarı böyük edən və eyni zamanda içimizi yandıran da məhz bu “insan qatıdır”.

1990-cı ilin yanvar gecəsi Bakı bir anda adi şəhər olmaqdan çıxdı. Küçələrdə gur işıqlar, dəmir tırtılların səsi, panika, çaşqınlıq, qorxu… Amma bu qorxunun içində qəribə bir qətiyyət də vardı. İnsanlar bir-birinə dayaq olmağı seçdilər. Bu seçimin adı həmrəylik idi. Həmrəylik elə bir dəyərdir ki, onu heç bir fərmanla yazmaq olmur; o yalnız böhran anında, təhlükə içində doğulur. 20 Yanvar həmin dəyərin ən ağır şəraitdə doğulduğu tarixdir.

O gecə həyatın ən sadə şeyləri belə qəhrəmanlığa çevrilmişdi. Yaralı görən kimsə “başqasının problemidir” deyib keçə bilmirdi. Qapılar açılır, telefonlar susmur, insanlar evlərini sığınacağa çevirirdi. Şəhərin bədəninə güllə dəydiyi kimi, vicdanına da sual dəyirdi: “Sən kimsən? Nəyi müdafiə edirsən?” Bu sualın cavabı sonrakı günlərdə daha aydın göründü: xalq öz ləyaqətini müdafiə edirdi.

Faciə təkcə bir gecəlik qırğınla bitmədi. Ən böyük sarsıntıdan sonra cəmiyyət “yas”ı tək yaşamamağı seçdi. Şəhidlərin dəfn mərasimi təkcə dini və ya mərasim ənənəsi deyildi; bu, milli birliyin açıq bəyanı idi. İnsanlar orada bir-birinin gözündə eyni hissi görürdü: kədər, qəzəb, amma eyni zamanda qürur. Qürur nədən idi? Qürur ondandır ki, xalq sındırılmadı. Bəzən qalibiyyət tankı dayandırmaq deyil, qorxunu məğlub etməkdir. 20 Yanvarın ən böyük qalibiyyəti də bu idi.

Bu gün 20 Yanvarı anarkən insan hekayələrini unutmamaq vacibdir. Çünki həmin hekayələr bizə tarixin “soyuq” tərəfini deyil, “canlı” tərəfini göstərir. Bir ölkənin müstəqillik duyğusu təkcə siyasi bəyanatla formalaşmır; o, insanların yaşadıqları ilə, çəkdikləri ağrı ilə, göstərdikləri sədaqətlə formalaşır. 20 Yanvarın insan hekayələri bu həqiqəti sübut edir.

Hər il qərənfil düzüləndə, bir dəqiqəlik sükut olanda, bayraq endiriləndə – bunlar simvoldur. Simvol, əslində, hekayələrin qısa dilidir. Qərənfil deməkdir: “Səni xatırlayıram.” Sükut deməkdir: “Sənin ağrını anlayıram.” Bayraq deməkdir: “Sənin əmanətini qoruyuram.” Bu üç cümlə bir yerdə milli yaddaşı yaşadır.

20 Yanvar faciəsi bizim üçün təkcə ağrı deyil, həm də məsuliyyətdir. O gecə həyatını itirənlər gələcək nəsillərin daha azad yaşaması üçün bir yol açdı. Bizim borcumuz o yolu unutmaq deyil. O hekayələri danışmaq, ailələrə ehtiram göstərmək, tarixi təhrifə qarşı həqiqəti qorumaqdır. Çünki insan hekayəsi unudulanda tarix soyuqlaşır, soyuqlaşan tarix isə təkrar oluna bilər.

O gecənin insanları — adları bilinən və bilinməyən bütün fədailər — bir xalqın böyüməsinə səbəb oldular. 20 Yanvar gecəsi Azərbaycan yalnız yaralanmadı; eyni zamanda böyüdü, möhkəmləndi, daha şüurlu oldu. Elə buna görə də 20 Yanvar həm faciədir, həm də iradə dərsidir.

Azər Əhmədov,
Respublika Pediatriya Mərkəzinin direktoru, Mirəsədulla Mirqasımov küçəsi 2 ( RPM PHŞ) üzrə ƏPT sədri

Paylaş:

Baxılıb: 519 dəfə