Şuşa Bəyannaməsi: Yüzillik Tarixi Varislilik və Türk Dünyasının Gələcək Müttəfiqlik Modeli

Bakı:

30 °C

41 %

2 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Şuşa Bəyannaməsi: Yüzillik Tarixi Varislilik və Türk Dünyasının Gələcək Müttəfiqlik Modeli

Şuşa Bəyannaməsi: Yüzillik Tarixi Varislilik və Türk Dünyasının Gələcək Müttəfiqlik Modeli

11.06.2026 [11:52]

Tarixin elə həlledici məqamları və elə unikal coğrafiyaları var ki, orada atılan siyasi imzalar sadəcə bir dövrün cari reallıqlarını deyil, bütöv bir əsrin geosiyasi mənzərəsini və gələcək onilliklərin strateji koordinatlarını formalaşdırır. Müasir Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin zirvə nöqtəsi, iki qardaş xalqın sarsılmaz birliyinin hüquqi təsbiti sayılan Şuşa Bəyannaməsi məhz belə bir qlobal və tarixi əhəmiyyətli sənəddir. Bu bəyannaməni sıradan bir regional əməkdaşlıq müqaviləsi kimi deyil, Avrasiya məkanında yeni təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyən edən strateji bir kompas kimi qiymətləndirmək lazımdır. Sənədin mətnində yer alan ən fundamental, siyasi və mənəvi cəhətdən ən diqqətçəkən məqamlardan biri də onun içində düz bir əsr əvvəl imzalanmış tarixi Qars müqaviləsinə edilən birbaşa hüquqi istinaddır. Bu istinad sadəcə formal bir prosedur və ya diplomatik etiket deyil, zamanı, məkanı, keçmişi və gələcəyi vahid bir milli iradədə birləşdirən, dərin rəmzi məna daşıyan mənəvi-siyasi körpüdür.

1921-ci il oktyabrın 13-də imzalanmış Qars müqaviləsi regional təhlükəsizliyin, xüsusilə də Azərbaycanın ayrılmaz və doğma parçası olan Naxçıvanın statusunun, onun ərazi bütövlüyünün sığortalanmasında tarixi bir qalxan, keçilməz bir hüquqi sədd rolu oynamışdı. Həmin dövrün olduqca çətin, mürəkkəb və təhdidlərlə dolu geosiyasi şəraitində imzalanan bu sənəd bölgədəki sabitliyin və sərhədlərin toxunulmazlığının rəsmi çərçivəsini cızmış, Türkiyənin bu məsələdəki qarantörlük rolunu tarixin yaddaşına həkk etmişdi. Düz yüz il sonra – tarixin çarxının yenidən böyük bir ədalətlə döndüyü, regionda yeni reallıqların yarandığı bir dövrdə, otuz illik qanlı işğaldan qəhrəmanlıqla azad edilmiş uca Şuşa şəhərində müttəfiqlik haqqında imzalanan Birgə Bəyannamə həmin yüzillik irsin birbaşa, hüquqi və mənəvi varisidir. Şuşada ucalan bu tarixi imza, dünyaya və bütün regional güclərə açıq bir ismarış idi: bir əsr əvvəl regional sabitliyin bünövrəsini qoyan eyni sarsılmaz iradə, bu gün daha güclü, daha qətiyyətli, iqtisadi və hərbi cəhətdən tamamilə müstəqil şəkildə ortadadır. Yüz illik zaman fərqinə baxmayaraq, hədəflərin, strateji baxışın və mənəvi birliyin zərrə qədər dəyişmədən qorunub saxlanılması bu rəmzi mənaya qlobal bir dəyər qazandırır.

Şuşa Bəyannaməsinin məhz Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı, Qarabağın döyünən qəlbi və zəfərimizin rəmzi olan Şuşa şəhərində imzalanması siyasi simvolizmin və tarixi ədalətin ən ali nöqtəsidir. Bu məkan seçimi, Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı böyük Zəfər reallığının həm hüquqi, həm hərbi, həm də diplomatik cəhətdən beynəlxalq miqyasda birdəfəlik təsdiqi demək idi. Şuşa Bəyannaməsi sadəcə keçmişə, əcdadların ruhuna və tarixi müqavilələrə verilən bir ehtiram duruşu deyil; o, mahiyyət etibarilə gələcək yüzilliyə yönəlmiş mükəmməl bir yol xəritəsidir. Sənəddə əksini tapan bəndlər – xüsusilə tərəflərdən birinin suverenliyinə və ya ərazi bütövlüyünə üçüncü bir dövlət tərəfindən təhdid yarandıqda birgə hərbi yardımın göstərilməsi, orduların modernləşdirilməsi və koordinasiyalı fəaliyyəti – bu müttəfiqliyi ən yüksək hərbi-strateji səviyyəyə qaldırır.

Bununla yanaşı, bəyannamə regional kommunikasiyaların, xüsusilə böyük Türk dünyasını coğrafi cəhətdən birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizinin açılması, iqtisadi, ticari, mədəni və yüksək texnologiyalar sahəsində birgə inteqrasiya addımları kimi həyati əhəmiyyətli istiqamətləri özündə ehtiva edir. Bu iş birliyi artıq sadəcə iki ölkə arasındakı qardaşlıq bağlarını aşaraq, bütövlükdə Avrasiya məkanında yeni logistik xətlərin, enerji dəhlizlərinin və beynəlxalq ticarət yollarının təhlükəsizliyini təmin edən qlobal bir sabitlik faktoruna çevrilmişdir. Şuşada müəyyənləşən bu hədəflər, iki dövlətin gələcəkdə bərabər addımlayacağı yolun işıqlı və sarsılmaz olacağını aydın şəkildə nümayiş etdirir.

Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, 1921-ci ilin Qars müqaviləsindən başlayaraq 2021-ci ilin Şuşa Bəyannaməsinə qədər uzanan bu şərəfli yüzillik yol, Azərbaycan və Türkiyə birliyinin, ümumən Türk dünyasının regional gücdən qlobal təsir imkanlarına malik nəhəng bir ittifaqa çevrilməsinin canlı tarixi xronologiyasıdır. Keçmişin acı sınaqlarından, müharibələrdən və geosiyasi təlatümlərdən böyük dərslər çıxararaq qurulan bu yeni müttəfiqlik modeli, gələcək nəsillər üçün buraxılan ən böyük strateji, siyasi və mənəvi mirasdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" və Qazi Mustafa Kamal Atatürkün "Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir" fəlsəfəsinin rəsmi dövlət fərmanına, hüquqi sənədinə çevrilən Şuşa Bəyannaməsi, regionda qalıcı sülhün, tərəqqinin və əməkdaşlığın ən etibarlı qarantı olaraq tarixdəki sarsılmaz yerini almışdır. Bu qardaşlıq və müttəfiqlik impulsu, gələcək əsrlərin də geosiyasi mənzərəsini formalaşdırmağa və milli maraqlarımızı ən ali səviyyədə qorumağa davam edəcəkdir.

Asim Quliyev

YAP Şahbuz rayon təşkilatının mühasibi

Paylaş:

Baxılıb: 555 dəfə