XANKƏNDİ VƏ XOCALI: YADDAŞDAN QAYIDIŞA UZANAN YOL
18.09.2026 [12:14]
Bəzi şəhərlər var ki, onların adı yalnız xəritədə bir ünvanı göstərmir. Bu adlar xalqın yaddaşında bütöv bir tarixi, yaşanmış ağrını, itirilmiş illəri və gələcəyə olan inamı özündə yaşadır. Xankəndi və Xocalı da Azərbaycan xalqı üçün məhz belə ünvanlardandır.
Bu iki şəhərin taleyi Qarabağın taleyindən ayrı düşünülə bilməz. Onların keçmişi, işğal illəri, yaşanan faciələr və nəhayət, doğma torpaqlara qayıdış prosesi Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrini təşkil edir.
Xankəndinin tarixi XVIII əsrin sonlarına gedib çıxır. Rəsmi tarixi mənbələrdə şəhərin Qarabağ xanlarının istirahəti üçün yaşayış məskəni kimi salındığı qeyd olunur. Xankəndinin Şuşaya, Ağdama, Xocalıya və Qarabağın digər yaşayış məntəqələrinə yaxınlığı onun bölgənin həyatında mühüm mövqeyə malik olmasına səbəb olub.
Xocalı isə daha qədim tarixə malik yaşayış məskənlərindən biridir. Burada qədim dövrlərə aid Xocalı kurqanları, Hacı Əli günbəzi, Əsgəran qalası və müxtəlif tarixi-mədəni abidələr yerləşir. Xocalının coğrafi mövqeyi də onun Qarabağ üçün əhəmiyyətini artırıb.Bu şəhərlərin tarixi yalnız keçmişin yadigarı deyil. Onların hər küçəsi, hər daşı, hər yaşayış məntəqəsi Azərbaycan xalqının Qarabağla bağlı yaddaşının bir parçasıdır.
XX əsrin sonlarında Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi Qarabağın taleyini kökündən dəyişdi. İşğal nəticəsində yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşdü. Xankəndi və Xocalı da bu ağır dövrün ən mühüm ünvanları sırasında oldu.
Xocalının adı isə xüsusilə 1992-ci ilin fevralında baş verən faciə ilə Azərbaycan xalqının yaddaşına həkk olundu.1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhəri işğal edildi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi materiallarında həmin gecə 613 dinc sakinin qətlə yetirildiyi qeyd olunur. Şəhərin dağıdılması və sakinlərin məruz qaldığı faciə Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən birinə çevrildi.
İllər ərzində Azərbaycan xalqının əsas arzularından biri işğal altında olan torpaqların azad edilməsi və məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması idi.
2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi bu istiqamətdə tarixi dönüş yaratdı. Azərbaycan Ordusunun hərbi uğurları nəticəsində bir sıra şəhər, rayon və kəndlər işğaldan azad edildi.
Lakin Xankəndi və Xocalının taleyində həlledici mərhələ 2023-cü ilin sentyabrında baş verdi.
Sentyabrın 19-20-də keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın suverenliyi ölkənin bütün ərazisində bərpa edildi. Xankəndi və Xocalı da bu proses nəticəsində Azərbaycanın nəzarətinə keçdi.
Bu hadisə uzun illər davam edən qarşıdurmanın və qeyri-sabitliyin yaratdığı bir dövrün başa çatması baxımından mühüm mərhələ oldu.
2023-cü il oktyabrın 15-i Azərbaycan tarixində xüsusi günlərdən biri kimi yadda qaldı.
Prezident İlham Əliyev Xankəndidə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı.
Bu mənzərə uzun illər Qarabağdan ayrı düşmüş insanlar üçün xüsusi mənəvi məna daşıyırdı. Ardınca Xankəndidə müxtəlif mühüm tədbirlər keçirildi. 2023-cü il noyabrın 8-də Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunmuş hərbi paradın keçirilməsi, 2024-cü il fevralın 7-də isə müstəqil Azərbaycanın tarixində ilk dəfə Qarabağda prezident seçkiləri üzrə səsvermənin Xankəndidə keçirilməsi şəhərin həyatında yeni mərhələnin göstəricilərindən oldu.
Xocalının taleyində də 2023-cü ilin oktyabr ayı xüsusi yer tutur.
Oktyabrın 15-də Xocalıda Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı ucaldıldı. 1992-ci ildə faciə yaşayan şəhərdə 31 il sonra Azərbaycan bayrağının dalğalanması tarixi baxımdan böyük simvolik məna daşıyırdı.
Zəfərdən sonra Qarabağda yeni bir mərhələ başladı. Bu mərhələnin adı bərpa və quruculuqdur.
Xankəndi və Xocalıda yollar, yaşayış binaları, sosial obyektlər və kommunal infrastruktur yenidən qurulur. Məqsəd insanların yalnız evə qayıtması deyil, doğma torpaqlarında tam və təhlükəsiz həyatlarını davam etdirməsidir.
Xankəndidə də şəhər infrastrukturunun və ictimai həyatın bərpası istiqamətində layihələr həyata keçirilir. Şəhərin tarixi və mədəni əhəmiyyətinin qorunması ilə yanaşı, müasir yaşayış üçün zəruri imkanların yaradılması qarşıda duran əsas məsələlərdəndir.
Bütün bu quruculuq işlərinin əsl mənası isə insanın doğma evinə qayıtmasıdır.
Böyük Qayıdış çərçivəsində Xankəndi və Xocalıya köç prosesi mərhələli şəkildə davam edir.
2026-cı ilin fevralında Xocalı şəhərinə daha 30 ailə – 149 nəfər köçürülüb.
İyun ayında isə Xankəndi şəhərinə 18 ailə – 68 nəfər köçürülüb.
Avqust ayında Xankəndinin Kərkicahan qəsəbəsinə və Xocalının bir sıra kəndlərinə növbəti köç karvanları yola salınıb. Həmin mərhələdə Kərkicahana 8 ailə – 36 nəfər, Xocalının Badara, Xanyurdu, Xanabad, Ballıca və Təzəbinə kəndlərinə isə ümumilikdə 44 ailə – 133 nəfər köçürülüb.
Böyük Qayıdışın əsl mahiyyəti məhz budur.
Amma ən mühüm addım artıq atılıb: insan öz torpağına qayıdır.
Xocalı isə həm yenidən qurulan şəhər, həm də tarixi yaddaşın yaşadıldığı mühüm ünvan kimi gələcəyə addımlayır.
Bu iki şəhərin tarixində böyük ağrılar var. Amma onların gələcəyində böyük ümid də var.
Və illər əvvəl doğma yurdlarından ayrılmağa məcbur olmuş insanlar bu gün həmin torpaqlara qayıdaraq bir həqiqəti öz həyatları ilə təsdiqləyirlər:
Xankəndi və Xocalının yeni tarixi də məhz bu sevginin, yaddaşın və qayıdışın üzərində qurulur.
Gülnaz Rüstəmova
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı
Xəbər lenti
Hamısına bax
Gündəm
18 Sentyabr 12:35
Dünya
18 Sentyabr 12:21
Formula 1
18 Sentyabr 12:12
Hadisə
18 Sentyabr 12:12
Elm
18 Sentyabr 12:11
Mədəniyyət
18 Sentyabr 12:10
İdman
18 Sentyabr 12:10
Sosial
18 Sentyabr 11:55
Sosial
18 Sentyabr 11:49
Gündəm
18 Sentyabr 11:46
.jpeg&width=120)
Xəbər lenti
18 Sentyabr 11:39
Sosial
18 Sentyabr 11:30
Gündəm
18 Sentyabr 11:28
Siyasət
18 Sentyabr 11:04
İqtisadiyyat
18 Sentyabr 10:54
Sosial
18 Sentyabr 10:43
Siyasət
18 Sentyabr 10:21
Siyasət
18 Sentyabr 09:45
Siyasət
18 Sentyabr 09:41
Analitik
18 Sentyabr 09:17
Ədəbiyyat
18 Sentyabr 08:59
Mədəniyyət
18 Sentyabr 08:30
Dünya
17 Sentyabr 23:39
Dünya
17 Sentyabr 23:17
Sosial
17 Sentyabr 22:43
Dünya
17 Sentyabr 22:25
Dünya
17 Sentyabr 21:50
Dünya
17 Sentyabr 21:18
Dünya
17 Sentyabr 20:45
Dünya
17 Sentyabr 20:17
Dünya
17 Sentyabr 19:59
Xəbər lenti
17 Sentyabr 19:21
Xəbər lenti
17 Sentyabr 18:26
YAP xəbərləri
17 Sentyabr 17:59
Siyasət
17 Sentyabr 17:24
Siyasət
17 Sentyabr 17:23
Siyasət
17 Sentyabr 17:23
Siyasət
17 Sentyabr 17:23
Gündəm
17 Sentyabr 17:16
Gündəm
17 Sentyabr 17:04
Gündəm
17 Sentyabr 17:01
YAP xəbərləri
17 Sentyabr 16:49
YAP xəbərləri
17 Sentyabr 16:47
Analitik
17 Sentyabr 16:45
YAP xəbərləri
17 Sentyabr 16:42
YAP xəbərləri
17 Sentyabr 16:39
Gündəm
17 Sentyabr 16:11
Gündəm
17 Sentyabr 15:52
YAP xəbərləri
17 Sentyabr 15:47
Hadisə
17 Sentyabr 15:27
Xəbər lenti
17 Sentyabr 15:10
Siyasət
17 Sentyabr 15:06
Sosial
17 Sentyabr 15:01
Siyasət
17 Sentyabr 14:57
Siyasət
17 Sentyabr 14:55
Siyasət
17 Sentyabr 14:13
İdman
17 Sentyabr 13:59
Gündəm
17 Sentyabr 12:57
Xəbər lenti
17 Sentyabr 12:55
Xəbər lenti
17 Sentyabr 12:53
Sosial
17 Sentyabr 12:22
Sosial
17 Sentyabr 12:21
İqtisadiyyat
17 Sentyabr 12:20
Sosial
17 Sentyabr 12:19
Siyasət
17 Sentyabr 11:08
Gündəm
17 Sentyabr 11:02
Siyasət
17 Sentyabr 10:15
İqtisadiyyat
17 Sentyabr 09:58
Analitik
17 Sentyabr 09:25
Analitik
17 Sentyabr 08:50
