NATO-nun 36-cı Zirvə toplantısı keçirildi

Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində keçirilən NATO-nun 36-cı Zirvə toplantısı iyunun 8-də davam edib. Zirvə toplantısının ikinci günündə keçirilən Şimali Atlantika Şurasının İclasından öncə NATO Baş katibi Mark Rutte, eləcə də  dövlət və hökumət başçıları əsas sessiyadan əvvəl mətbuata açıqlamalar veriblər.

Rutte: Daha güclü bir NATO, daha güclü bir Avropa meydana çıxır...

Mark Rutte bildirib ki, ötənilki Haaqa Zirvəsi tamamilə planlaşdırma və məqsədlərin müəyyənləşdirilməsinə həsr edilmişdisə, Ankara Zirvəsi bu məqsədlərə nail olmaqla bağlıdır. Alyans daxilində artan xərcləmə qabiliyyətinə və müdafiə sənayesi investisiyalarına işarə edən Rutte Zirvə görüşünün ilk günündə böyük uğurlar əldə edildiyini, çoxsaylı yeni müqavilələr və öhdəliklər imzalandığını qeyd edib. O, ABŞ baxımından müttəfiqlər arasında müdafiə xərclərini daha balanslı tənzimləmə məqsədinə nail olunduğunu deyib: “Bu il müdafiə xərclərini dövlətlər üzrə artıq ÜDM-in 4 faiz həddinə çatdırdıq, 5 faiz hədəfinə doğru yolda bu, fövqəladə bir inkişafdır. Əlbəttə ki, bu, yalnız Prezident Donald Trampa bağlı deyil. Rusiyadan gələn təhdid də əhəmiyyətli bir amildir. Amma dürüst desəm, Prezident Trampın Avropa müttəfiqlərimizi və Kanadanı buna təşviq etməsi həqiqətən yaxşı oldu və nəticələr görünür. Nəticədə, daha güclü bir NATO və daha güclü NATO daxilində daha güclü bir Avropa meydana çıxır”.

Yaxın Şərqdə baş verənlərlə bağlı suala cavab olaraq Rutte deyib: “Düşünürəm ki, bu, tamamilə zəruri idi. Çünki atəşkəs qüvvədə olsa da, İranın bu atəşkəsi mahiyyət etibarilə pozduğunu görürük. Gəmilərə edilən hücumlarla nə baş verdiyini gördük. Buna görə də ABŞ-ın güclü və qətiyyətli şəkildə cavab verməsi son dərəcə vacibdir.”

Trampın “ABŞ qoşunlarının Avropadan çıxarılması və Qrenlandiya üzərində nəzarəti bərpa etmək ehtimalı” ilə bağlı açıqlamaları ilə bağlı Rutte belə cavab verib: “O, ABŞ-ın NATO-ya öhdəliyinə tamamilə sadiqdir. Buna şübhəm yoxdur. Lakin keçmişdə olduğu kimi, müəyyən dərəcədə gözləntilər var idi və hələ də var. Buna baxmayaraq, ABŞ-ın NATO-ya öhdəliyi mütləqdir. Çünki NATO ABŞ-ın öz maraqları üçün də vacibdir. Məsələn, NATO Rusiyanın nüvə sualtı qayıqlarının ABŞ sahillərinə çatmasının qarşısını almaqda böyük əhəmiyyət kəsb edir. Amerikanın təhlükəsizliyini qorumaq üçün Atlantik okeanını, Avropanı və Arktika bölgəsini təhlükəsiz saxlaması lazımdır”.

“Tarixin ən güclü ittifaqında birləşmişik”...

Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer Ukraynada davam edən münaqişə və Hörmüz boğazındakı son hadisələr fonunda keçirilən NATO Zirvəsində müttəfiqlərin birlik və qətiyyətlə hərəkət etməli olduğunu söyləyib. Mətbuata açıqlamasında Starmer artan qlobal risklər dövründə alyansın mövqeyinin olduqca vacib olduğunu qeyd edib: “Belə bir dövrdə liderlər olaraq NATO-nun birliyini və gücünü nümayiş etdirməyimiz son dərəcə vacibdir”.

Yunanıstanın Baş naziri Kiriakos Mitsotakis ölkəsinin NATO-ya dəstəyinin sarsılmaz olduğunu bildirib. “Hazırda silahlı qüvvələrimiz üçün 25 milyard avroluq modernləşdirmə proqramı həyata keçiririk,” - deyən Mitsotakis vurğulayıb ki, Yunanıstan həmişə NATO qarşısındakı öhdəliklərini yerinə yetirib.

Macarıstanın Baş naziri Peter Magyar da sammitdən əvvəl mətbuata açıqlamasında macar xalqının “NATO-nun gücünə və birliyinə” inandığını bildirib. “NATO-nun tam qalması bütün ortaq maraqlarımıza uyğundur və biz Macarıstanı etibarlı müttəfiq kimi yenidən mövqeləndirməyə qərarlıyıq”, - deyən Magyar Macarıstan hökumətinin müdafiə xərclərini artırmaq qərarına gəldiyini və 2035-ci ilə qədər 5 faizlik hədəfinə çatacağını qeyd edib.

Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radev vurğulayıb ki, Ankarada keçirilən NATO Zirvə görüşü alyansın dərin transformasiyaya məruz qaldığı həlledici bir dövrdə baş tutur. Radev bildirib ki, sammit Avropadakı müttəfiq ölkələrin NATO-nun kollektiv müdafiə imkanlarına daha çox töhfə vermək ehtiyacını və öhdəliyini ortaya qoyur. O əlavə edib ki, qonşu bölgələrdə, xüsusən də Ukrayna və Yaxın Şərqdə münaqişələr Avropa dövlətlərinə vətəndaşlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin əvəzolunmaz bir məsuliyyət olduğunu və davamlı səy tələb etdiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir. Radev vurğulayıb ki, NATO-nun müdafiə xərclərini ÜDM-in 5 faizinə çatdırmaq məqsədi Bolqarıstan üçün təkcə ənənəvi müdafiə imkanlarının inkişafını deyil, həm də infrastruktura, nəqliyyat və bağlantı qabiliyyətinə, rəqəmsal dayanıqlığa və kibertəhlükəsizliyə investisiyalar deməkdir.

Danimarka Baş naziri Mette Frederiksen qlobal təhlükəsizlik mühitinin getdikcə qeyri-sabitləşdiyini bildirərək, Avropanın yenidən silahlanmasına və NATO ittifaqının gücləndirilməsinə çağırış edib. Dünyanın hər gün daha da təhlükəsiz olmayan bir yerə çevrildiyini vurğulayan Frederiksen deyib ki, “Bizə daha güclü bir NATO lazımdır. Tarixin ən güclü ittifaqında birləşmişik və biz onu bu şəkildə qorumalıyıq. Bu gün burada əsas mesajım Avropanın yenidən silahlanmasının əhəmiyyətidir.”

Frederiksen ABŞ-ın Avropada və transatlantik miqyasda güclü sənaye müdafiə bazası yaratmasına və Ukraynaya dəstək verməsinə çağırış edib. Frederiksen, NATO-nun əsasını təşkil edən kollektiv müdafiə prinsipinə (5-ci maddə) tam sadiqlik mesajı verərək bildirib: “Əgər birimizin başına bir şey gələrsə, hamı bir-birinin müdafiəsinə qalxmalıdır. 5-ci maddə bizim sığortamızdır”.

İslandiyanın Baş naziri Kristrun Frostadottir bildirib ki, “Qrenlandiya Qrenlandiya xalqına məxsusdur. Onlar ABŞ-ın bir hissəsi olmaq istəmirlər. Onlar bu barədə çox açıq danışırlar”. NATO-nun son 12 ayda daha da gücləndiyini qeyd edən Frostadottir deyib ki, dinamika dəyişib və müzakirələr bir qədər fərqli ola bilər; lakin daha çox üzvümüz var və müdafiəyə daha çox resurs ayrılır; buna görə də, bir çox cəhətdən bu, 12 ay əvvəlkindən daha güclü bir ittifaqdır.

Hər il Ukraynaya 70 milyard avro dəstək...

Kanada Baş naziri Karni də müdafiə xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırdıqlarını bildirib. O qeyd edib ki, Zirvə görüşü müharibənin təbiətinin sürətlə dəyişdiyi və qarşılaşdığımız təhdidlərin, xüsusən də hibrid müharibə, hipersəs raketlər və muxtar müharibə texnologiyaları ilə getdikcə daha müxtəlifləşdiyi bir vaxtda keçirilir. Karni bildirib ki, ittifaq daxilində yükün bölüşdürülməsi ABŞ-dan Kanada və Avropaya keçir. Karni əlavə edib ki, Kanada ÜDM-nin 1,5 faizini müdafiəyə ayırır və bu rəqəm növbəti iki ildə 4 faizə çatacaq.

Çexiya Prezidenti Petr Pavel Türkiyənin Çexiya üçün vacib tərəfdaş olduğunu deyib. Pavel ticarət, investisiya, müdafiə, təhlükəsizlik və elm sahələrində ikitərəfli əlaqələri dərinləşdirməklə münasibətlərin daha da inkişaf etdirilə biləcəyini qeyd edib. O, həmçinin Aİ ilə Türkiyə arasında enerji, nəqliyyat və miqrasiya sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilə biləcəyini vurğulayıb. “Həm Çexiyanın, həm də xüsusilə Türkiyənin müdafiə sənayesinin mühüm göstəricilərini nəzərə alsaq, şirkətlərimiz arasında hava hücumundan müdafiə və pilotsuz təyyarələrə qarşı texnologiyalar sahəsində artan əməkdaşlıqdan ruhlanıram”, - deyən Pavel müdafiə tərəfdaşlığının bu əsasda inkişaf etdirilə biləcəyini əlavə edib: “Türkiyə coğrafi mövqeyi və hərbi imkanlarına görə NATO-nun kollektiv təhlükəsizliyi üçün əvəzolunmaz olan strateji əhəmiyyətli müttəfiqdir. Biz Türkiyənin alyansa verdiyi töhfələri yüksək qiymətləndiririk və bugünkü ortaq təhlükəsizlik problemləri qarşısında əməkdaşlığımızı gücləndirməyi səbirsizliklə gözləyirik”.

Almaniya kansleri Fridrix Mertz Ankarada keçirilən NATO Zirvə toplantısında alyansın daha güclü və daha birləşdirici bir ruh yaradacağına əmin olduğunu bildirib. Mertz Aİ dövlətlərinin müdafiə səylərini artırmaqla NATO-nun transatlantik olaraq qala bilməsi üçün alyansı “daha avropalı” edəcəklərini vurğulayıb. O, Almaniya, Norveç və Kanada arasında sualtı qayıqlar sahəsində əməkdaşlığı nümunə göstərərək “Bu, bizi onilliklər boyu bütün Atlantik bölgəsində birləşdirəcək”, deyib. Mertz vurğulayıb ki, Avropa olaraq 2026 və 2027-ci illər üçün hər il Ukraynaya 70 milyard avro dəstək vermək kimi birgə təşəbbüs həyata keçiriblər: “Bu müharibəyə son qoymaq indi yalnız Rusiyadan asılıdır”.

Tramp: Türkiyə çox ciddi və nəhəng bir hərbi dövlətdir...

ABŞ Prezidenti Donald Tramp NATO-nun Ankara sammiti çərçivəsində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Yaxın Şərqdəki hərbi gərginlik və İranla bağlı olduqca sensasiyalı, dünya mediasının gündəmini sarsıdacaq bəyanatlarla çıxış edib. Ağ Ev rəhbəri Türkiyə liderinin müharibə planları və ABŞ-ın bu prosesdəki xüsusi rolu barədə gizli qalan məqamları açıqlayıb. Donald Tramp Ankarada jurnalistlərə verdiyi açıqlamada Türkiyə dövlət başçısına olan rəğbətini gizlətməyib və regiondakı qüvvələr nisbətinə toxunub: “Prezident Ərdoğan mənim çox xoşuma gəlir, o, mənə olduqca səmimi və isti bir qəbul təşkil etdi. O, möhtəşəm və çox sağlam düşüncəli bir insandır. Hesab edirəm ki, Ərdoğanın özü də İrandan heç xoşlanmır. İranlılar isə tamamilə ağlını itirib, onlar tam bir dəlidir”.

Tramp həmçinin İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu  ilə keçirdiyi məxfi danışığın detallarını da açıqlayıb. ABŞ lideri bildirib ki, Netanyahu ötən gün Türkiyə və şəxsən Ərdoğan barəsində çox sərt, kəskin ifadələr işlədib: “Mən Bibiyə dedim: Bilirsən, mən Ərdoğanla danışmışam. O, bu müharibəyə daxil ola bilərdi, çünki o, İsraili də, səni də qətiyyən sevmir. Lakin o, sırf mənə görə, mənim xatirimə bu addımı atmadı, müharibəyə girmədi. Halbuki Türkiyə çox ciddi və nəhəng bir hərbi dövlətdir. Milyonlarla hərbi qulluqçusu var və olduqca güclüdür. Onların sərəncamında bizim ən müasir silahlarımız var, həmçinin hazırda F-35 qırıcılarını da almağa çalışırlar. Ərdoğan bu müharibəyə müdaxilə etmək istəyirdi və əgər mən olmasaydım, o, mütləq qarşı tərəfdə yer alaraq döyüşə qoşulardı”.

Avropadan çağırış...

Belçika Baş naziri Bart De Vever bildirib ki, müdafiə sənayesinin istehsal gücü hələ istənilən sürətlə artmasa da, ölkəsi müdafiə xərclərini əvvəlki ilə nisbətən 60 faiz artırıb. De Vever Zirvə toplantısının üç əsas prioritetinin müdafiə xərclərini artırmaq, müdafiə sənayesini gücləndirmək və Ukraynaya dəstəyi davam etdirmək olduğunu deyib və ölkəsinin də bu hədəflərə doğru irəlilədiyini bildirib.

Hollandiya Baş naziri Rob Yetten Lüksemburq Baş naziri Lyuk Friden və Şimali Makedoniya Prezidenti Qordana Siljanovska-Davkova Avropanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsinin və ittifaq daxilində birliyin qorunmasının vacibliyini vurğulayıblar.

Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Avropada ən böyük quru ordusuna sahib ölkə olaraq...

36-cı NATO Dövlət və Hökumət Başçıları Zirvəsinin Şimali Atlantika Şurasının İclasında çıxış edən Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan bildirib ki, Türkiyənin əsas uğuru müdafiə sənayesindəki irəliləyişdir. İstehsal və ixrac gücü baxımından dünyanın ilk 10 ölkəsi arasında yer almışıq: “Avropada ən böyük quru ordusuna sahib ölkə olaraq, imkanlarımızı lazım olduqda alyansın xidmətinə verməyə çalışırıq. Türkiyə olaraq, 2030-cu ilə qədər müdafiə xərclərimizin nisbətini 3,5 faizə çatdırmaq üçün tədbirlər görmüşük.”

NATO 3.0 məqsədinə çatmaqla bağlı fikirlərini bölüşən Ərdoğan qeyd edib ki, “Müttəfiqlər arasında, xüsusən də müdafiə sənayesində müdafiə əməkdaşlığına qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırılmalıdır. Ağıl və məntiqlə diktə edilən əməkdaşlıq modeli mümkün olsa da, üzv olmayan müttəfiqlərin xaric edilməsi Avropada süni bölünməyə səbəb olacaq”. O əlavə edib ki, PUA və UCAV-lardan uğurla istifadə edən müttəfiq olaraq, Pilotsuz Sistemlər Əks Tədbirləri üzrə Mükəmməllik Mərkəzimizin NATO tərəfindən akkreditə olunmasına ümid edirik. Məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması ilə bağlı Ərdoğan “Bu mesajın Müdafiə Sənayesi Forumunda hökumət rəsmiləri tərəfindən vurğulanmasını alqışlayıram”, - deyə qeyd edib. Yaxın Şərqdə baş verənlərə toxunan Türkiyə Prezidenti deyib ki, “İran böhranının həllini sabotaj etmək cəhdlərinə baxmayaraq, dostum cənab Trampın dəstəklədiyi qətiyyətli mövqeyi yüksək qiymətləndirirəm. Hörmüz boğazından minaların təmizlənməsinə töhfə verməyə hazırıq”. Ərdoğan Qəzza bölgəsində davamlı sülhün açarının iki dövlətli həll olduğunu bir daha vurğulayıb və əlavə edib: “Vurğulamaq istəyirəm ki, hamımızın, xüsusən də Qəzza və Livanda əmin-amanlığı təmin etmək vəzifəsi var”.

Çıxışında Rusiya-Ukrayna münaqişəsinə də toxunan Türkiyə lideri “Ukraynanı dəstəkləyərkən, biz Rusiyanı sülhə doğru istiqamətləndirmək üçün kommunikasiya kanallarımızdan da istifadə edirik. Mən cənab Trampın Ukrayna münaqişəsində sülhə dair vizyonunu bölüşürəm və Ukraynanın ehtiyacları prioritetləşdirmək təşəbbüsünü dəstəklədiyimi bildirirəm”, -deyə vurğulayıb. R.T.Ərdoğan bildirib ki, “Hər kəsə xatırladıram ki, terrorizmin bütün forma və təzahürlərinə qarşı mübarizədə tam həmrəy olmalıyıq”.

Üç müttəfiq Qara dənizdə sualtı infrastrukturu qoruyacaq

Rumıniya, Bolqarıstan və Türkiyə çərşənbə günü üçtərəfli Qara dənizdə mina əleyhinə mübarizə Qrupunun fəaliyyətini tənzimləyən memoranduma düzəlişi imzalayıblar. Sənədə qrupun missiyalarında vacib sualtı infrastrukturun qorunması əlavə edilib. Memorandumuna düzəliş üç ölkənin müdafiə nazirləri tərəfindən Ankarada keçirilən NATO sammiti çərçivəsində imzalanıb.

İmzalanma üç müttəfiqin Qara dənizdə təhlükəsizliyin gücləndirilməsi və müttəfiq dəniz əməkdaşlığının artırılması ilə bağlı ortaq öhdəliyini əks etdirir. “Vacib sualtı infrastrukturun qorunması kompleks, inteqrasiya olunmuş və uzunmüddətli yanaşma tələb edir və tapşırıq qrupunu Qara dəniz hövzəsində təhlükəsizliyə fəal şəkildə töhfə verən regional qarşılıqlı fəaliyyət nümunəsi kimi təsvir edir”, -deyə məlumatda vurğulanıb.

Qeyd edək ki, Qara dənizdə mina əleyhinə mübarizə Qrupunun yaradılması haqqında memorandum üç ölkə tərəfindən 11 yanvar 2024-cü ildə imzalanıb. Sənəd Qara dənizlə həmsərhəd olan NATO müttəfiqləri arasında ilk üçtərəfli təşəbbüs olub. Qrupun əsas missiyası müşahidə, minalara qarşı mübarizə əməliyyatları, dəniz təhlükələrini neytrallaşdırmaq və axtarış-xilasetmə fəaliyyətləri vasitəsilə naviqasiya azadlığını təmin etməkdir. 2024-cü il iyulun 1-də fəaliyyətə başladığı gündən bəri bu qrup 10 aktivləşdirmə həyata keçirib. Burada komandanlıq hər altı aydan bir üç ölkə arasında dəyişir. Hazırda komandanlıq Türkiyəyə məxsusdur və iyulun 9-da Bolqarıstana keçəcək.

P.İSMAYILOV