Uşaqların dünyası...

Bakı:

26 °C

73 %

3 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Uşaqların dünyası...

Uşaqların dünyası...

28.08.2026 [08:38]

Hansı oyuncaqlar faydalıdır?

Valideynlərin oyuncaq seçimində buraxdığı səhvlər

Oyuncaqlar uşaqlar üçün sadəcə əyləncə vasitəsi deyil, körpənin dünyanı tanımasına, düşünməsinə, hərəkət etməsinə, danışmasına və təsəvvürünü genişləndirməsinə şərait yaradır. Buna görə də valideynlərin oyuncağın rənginə, formasına və uşağın istəyinə baxaraq etdiyi seçim əslində onun inkişafına təsir edən mühüm qərarlardan birinə çevrilir.

Mütəxəssislərin fikrincə, oyuncaq alarkən ən böyük səhvlərdən biri onun nə qədər parlaq, bahalı və texnoloji olmasına həddindən artıq əhəmiyyət verməkdir. Halbuki uşağın inkişafı baxımından ən faydalı oyuncaqların bir çoxu olduqca sadədir.

Hansı oyuncaqlar daha faydalıdır?

Kublar, pazllar, konstrukturlar, taxta fiqurlar, yaşa uyğun plastilinlər, rəsm üçün vasitələr, kitablar, sadə musiqi alətləri, kuklalar, oyuncaq mətbəx və həkim dəsti kimi yaradıcılığa imkan verən oyuncaqlar uşağın öz dünyasını qurmasına şərait yaradır. Belə oyuncaqlarda hazır ssenari az olduğundan uşaq özü düşünür, seçim edir, qurur, sökür, yenidən yaradır və bununla da həm təxəyyülünü, həm də problemi həll etmək bacarığını inkişaf etdirir.

Xüsusilə müxtəlif formalı və ölçülü konstruksiya detalları uşağın əl-göz koordinasiyasına, diqqətinə və məkan düşüncəsinə müsbət təsir göstərə bilər. Kitablar isə uşağın söz ehtiyatının və dil bacarıqlarının inkişafında mühüm rol oynayır. Yəni yaxşı oyuncaq uşağı saatlarla passiv şəkildə məşğul edən deyil, onu düşünməyə və hərəkət etməyə sövq edən oyuncaqdır.

“Uşaq oynayır” deyib keçməmək lazımdır

Mövzu barədə fikirlərini “Yeni Azərbaycan”la bölüşən psixoloq Elnur Rüstəmov bildirib ki, xüsusilə uşağın öz fantaziyasına uyğun müxtəlif oyunlar qurmasına imkan verən vasitələr daha faydalıdır: “Məsələn, bir neçə taxta kub uşaq üçün həm ev, həm körpü, həm qala ola bilər. Belə oyun zamanı uşaq hazır ssenarini təkrarlamır, özü düşünür, qərar verir və yeni ideya yaradır.

Kuklalar və oyuncaq heyvanlar da düzgün seçildikdə uşağın emosional inkişafında mühüm rol oynaya bilər. Uşaq kuklasını yedizdirir, yatırdır, ona həkimlik edir, danışır və bəzən öz yaşadığı hadisələri oyun vasitəsilə canlandırır. Bu, uşağın hisslərini ifadə etməsinin təbii yollarından biridir. “Uşaq oynayır” deyib keçməmək lazımdır, bəzən uşağın oyunu onun sözlə deyə bilmədiyi hisslərinin dili olur”.

Elektron oyuncaqların hamısı zərərlidir?

Psixoloq qeyd edib ki, son illərdə danışan, oxuyan, işıq saçan, mahnı oxuyan və düyməyə basdıqda müxtəlif funksiyaları avtomatik yerinə yetirən oyuncaqlar uşaqlar arasında böyük populyarlıq qazanıb: “Bu cür oyuncaqları tamamilə qadağan etmək düzgün yanaşma deyil, lakin onların uşağın bütün oyun dünyasını əvəz etməsinə imkan vermək də məqsədəuyğun sayılmır.

Çünki oyuncaq hər şeyi uşağın əvəzinə etdikcə uşağın özünün düşünməsi, ssenari qurması və yaradıcı fəaliyyət göstərməsi azalır. Məsələn, özü hərəkət edən avtomobillə oynamaqla uşağın bir neçə taxta kubdan yol, körpü və qaraj düzəldərək avtomobil üçün bütöv bir dünya yaratması eyni inkişaf imkanlarını vermir.

Bu səbəbdən elektron oyuncaqlar əsas oyuncaq deyil, oyun vasitələrindən yalnız biri kimi düşünülməlidir”.

Hansı oyuncaqlardan uzaq durmaq lazımdır?

E.Rüstəmovun sözlərinə görə, oyuncaq seçərkən ilk növbədə təhlükəsizlik düşünülməlidir: “Yaş həddinə uyğun olmayan, asanlıqla qopan və udula bilən, xırda hissələri olan oyuncaqlar xüsusilə kiçik uşaqlar üçün təhlükə yarada bilər. Kiçik batareyalar, xüsusilə düymə tipli batareyalar və güclü maqnitlər uşaqların əli çatmayan yerdə saxlanmalıdır. Onların udulması ciddi təhlükəli vəziyyətlərə səbəb ola bilər.

Kəskin kənarları, asan sınan hissələri, keyfiyyətsiz materialdan hazırlandığı şübhə doğuran, boya və örtüyünün soyulduğu oyuncaqlara da ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Çox yüksək səslə işləyən oyuncaqlar isə uşağın eşitmə sağlamlığı baxımından yaxşı seçim olmaya bilər.

Valideynlər həmçinin oyuncağın üzərindəki yaş göstəricisinə diqqət etməlidir. “3+”, “6+” kimi işarələr sadəcə istehsalçının tövsiyəsi deyil, müəyyən təhlükəsizlik və inkişaf xüsusiyyətlərini nəzərə alan göstəricidir”.

“Uşağım bunu istəyir...”

Psixoloqun fikrincə, uşaqlar mağazada gördükləri hər parlaq və məşhur oyuncağı istəyə bilərlər və bu, tamamilə təbiidir: “Lakin valideynin vəzifəsi hər istəyi dərhal yerinə yetirmək yox, həmin oyuncağın uşağa nə verdiyini düşünməkdir.

Bir oyuncaq alınmazdan əvvəl sadə suallar vermək kifayətdir: Bu oyuncaq uşağı düşünməyə vadar edəcəkmi? Uşaq onunla müxtəlif oyunlar qura biləcəkmi? Yaşına uyğundurmu? Təhlükəsizdirmi? Bir neçə gündən sonra maraq doğuracaq, yoxsa sadəcə bir düyməyə basmaqdan ibarət olacaq?

Əgər oyuncaq uşağın iştirakını tələb edirsə, onu yaradıcılığa sövq edirsə və müxtəlif şəkildə istifadə edilə bilirsə, seçim daha uğurlu ola bilər”.

Ən yaxşı oyuncaq bəzən oyuncaq deyil...

E.Rüstəmov sonda qeyd edib ki, bəzən uşağın inkişafı üçün ən qiymətli “oyuncaq” valideynin onunla keçirdiyi vaxtdır: “Birlikdə kitab oxumaq, kubiklərdən ev tikmək, kuklalarla süjet qurmaq, şəkil çəkmək, tapmaca həll etmək və ya sadəcə uşağın qurduğu oyuna qoşulmaq bahalı elektron cihazdan daha böyük emosional və inkişaf dəyərinə malik ola bilər. Çünki uşaq oyuncaqla təkcə oynamır, onun vasitəsilə dünyanı öyrənir. Valideyn isə bu oyunun içində olduqda uşağın suallarını eşidir, düşüncəsini anlayır və onun inkişafını yaxından izləyir.

Ona görə də oyuncaq seçərkən “ən bahalısı hansıdır?” sualından əvvəl, “uşağıma nə öyrədəcək?” sualını vermək daha doğrudur. Yaxşı oyuncaq uşağın əlində sadəcə bir əşya kimi qalmır, onun təxəyyülündə bütöv bir dünyaya çevrilir”.

Yeganə BAYRAMOVA

Paylaş:

Baxılıb: 244 dəfə