Fiziklər ilk dəfə işlək nüvə saatı yaradıblar
18.06.2026 [16:29]
Avropa və Çindən olan fiziklər bir-birlərindən asılı olmayaraq dünyada ilk işlək nüvə saatlarını yaradıblar. Bu qurğular zamanı elektronların deyil, atom nüvəsinin rəqslərinə əsasən ölçür. Yeni işləmə prinsipi müasir atom saatlarından daha dəqiq saatların hazırlanmasına yol aça, həmçinin qaranlıq maddənin axtarışı və fizikanın fundamental qanunlarının yoxlanılması üçün yeni imkanlar yarada bilər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tədqiqatın ilkin nəticələri “arXiv” portalında dərc olunub.
Hazırda vaxtın ölçülməsi üçün ən dəqiq qurğular atom saatları hesab olunur. Onlar atom daxilində elektronların müxtəlif enerji səviyyələri arasında keçidlərinə əsasən işləyir. Bu cihazlar o qədər dəqiqdir ki, milyardlarla il ərzində cəmi bir saniyədən az xəta verə bilirlər.
Lakin alimlər çoxdan hesab edirdilər ki, daha sabit zaman etalonu atom nüvələri ola bilər. Atomun xarici qatlarında yerləşən və ətraf mühitin təsirinə məruz qalan elektronlardan fərqli olaraq, nüvə xarici təsirlərdən daha etibarlı qorunur. Bu da onu yüksək dəqiqlikli saatlar üçün potensial olaraq ideal “rəqqas”a çevirir.
Problem ondadır ki, nüvədaxili keçidlərin əksəriyyəti çox yüksək enerji tələb edir və müasir lazerlərin imkanları xaricindədir. Yeganə istisna torium-229 izotopu olub. Hələ 2003-cü ildə fiziklər onun unikal xüsusiyyətlərinin ilk nüvə saatlarının yaradılmasına imkan verə biləcəyini irəli sürmüşdülər.
2024-cü ildə alimlər torium-229 nüvəsində tələb olunan keçidi həyata keçirməyə və onun “tıqqıltısını” qeydə almağa nail olublar. İndi isə iki müstəqil tədqiqat qrupu növbəti addımı ataraq bu effekti tam bir vaxt ölçmə cihazına çevirib.
Hər iki komanda tədqiqat zamanı tərkibinə torium-229 nüvələri daxil edilmiş kalsium-flüorid kristallarından istifadə edib. Onların idarə olunması üçün vakuum ultrabənövşəyi lazer şüalanması tətbiq olunub.
Hazırda yeni qurğular dəqiqlik baxımından hələ ki, ən yaxşı atom saatlarını geridə qoymur. Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, atom saatları təxminən 70 ildir inkişaf etdirilir, nüvə saatlarının tarixi isə yenicə başlayır. Tədqiqatçıların fikrincə, bu texnologiya artıq işlək olduğunu sübut edib və yaxın illərdə sürətlə inkişaf edə bilər.
Xəbər lenti
Hamısına bax
Sosial
12 Avqust 09:05
Dünya
11 Avqust 23:50
Dünya
11 Avqust 23:30
Dünya
11 Avqust 23:15
Dünya
11 Avqust 22:42
Gündəm
11 Avqust 22:24
Dünya
11 Avqust 22:15
Gündəm
11 Avqust 22:09
Gündəm
11 Avqust 21:59
Gündəm
11 Avqust 21:50
Dünya
11 Avqust 21:50
Gündəm
11 Avqust 21:42
Gündəm
11 Avqust 21:39
Dünya
11 Avqust 21:30
Gündəm
11 Avqust 21:26
Dünya
11 Avqust 20:57
Gündəm
11 Avqust 20:35
Dünya
11 Avqust 20:35
Gündəm
11 Avqust 20:24
Gündəm
11 Avqust 20:22
Dünya
11 Avqust 20:05
Gündəm
11 Avqust 19:55
Gündəm
11 Avqust 19:53
Dünya
11 Avqust 19:40
Gündəm
11 Avqust 19:26
Dünya
11 Avqust 19:20
İdman
11 Avqust 18:50
Sosial
11 Avqust 18:30
Mədəniyyət
11 Avqust 18:20
Elm
11 Avqust 17:50
Mədəniyyət
11 Avqust 17:30
İdman
11 Avqust 17:10
Mədəniyyət
11 Avqust 16:32
İdman
11 Avqust 16:10
İqtisadiyyat
11 Avqust 15:52
Elm
11 Avqust 15:45
Elm
11 Avqust 15:30
İdman
11 Avqust 15:10
Mədəniyyət
11 Avqust 14:50
Dünya
11 Avqust 14:50
İqtisadiyyat
11 Avqust 14:46
Sosial
11 Avqust 14:21
İqtisadiyyat
11 Avqust 14:19
İdman
11 Avqust 14:10
Dünya
11 Avqust 13:35
Siyasət
11 Avqust 13:25
Sosial
11 Avqust 13:20
Dünya
11 Avqust 13:15
Sosial
11 Avqust 13:05
Siyasət
11 Avqust 13:03
Analitik
11 Avqust 12:54
Dünya
11 Avqust 12:50
İdman
11 Avqust 12:45
Dünya
11 Avqust 12:31
Elm
11 Avqust 12:20
Dünya
11 Avqust 12:10
Sosial
11 Avqust 12:06
Gündəm
11 Avqust 11:50
Gündəm
11 Avqust 11:30
Gündəm
11 Avqust 10:55
Analitik
11 Avqust 10:35
Gündəm
11 Avqust 10:15
Analitik
11 Avqust 09:50
Analitik
11 Avqust 09:35
Analitik
11 Avqust 09:15
Sosial
11 Avqust 09:05
Dünya
11 Avqust 07:53
Dünya
10 Avqust 23:45
Dünya
10 Avqust 23:24
Dünya
10 Avqust 22:52
