Yazılmamış epopeyanın xülasəsi

Bakı:

28 °C

49 %

12 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Ədəbiyyat / Yazılmamış epopeyanın xülasəsi

Yazılmamış epopeyanın xülasəsi

14.02.2026 [09:30]

Professor Müseyib İlyasovun “Maarif fədaisi: Müseyib İlyasov” adlı kitabı üzərində gəzişmələr

Əvvəli ötən saylarımızda

...Bir dəfə birlikdə Kəlbəcərdəki İstisuya gedirdik. Dumanlı-çiskinli bir gün idi. Mıxtökən deyilən yerdə dincəlmək üçün atlardan düşüb bir alaçığa yaxınlaşdıq. Alaçıq yiyəsi Müseyib əmini tanıyıb bizi hörmətlə qarşıladı. Getmək vaxtı çatanda atların dumana qərq olduğunu görüb onları axtarmağa başladım. Atları tapanda əlində tüfəng, çiynində yapıncı bir nəfərlə rastlaşdım. Kimliyimi soruşdu, əmimin adını eşidən kimi mənə qoşulub alaçığa gəldi. Görüşdülər, əmim ona: “Yusif bəy, bu nə tüfəng, bu nə geyimdir?” deyəndə bəy ona təqib olunduğunu, bu səbəbdən qaçaq düşdüyünü bildirdi. Əmim ondan soruşdu: “Bakıya gedə bilərsənmi?” Yusif bəy cavabında dedi ki, bəli, gedə bilər. Əmim kağız, qələm götürüb bir məktub yazdı, tapşırdı ki, Bakıda filankəsi tapıb bu kağızı ona çatdırsın. Yusif bəy həmin məktubun hesabına “üzə çıxdı”, ömrünün sonunacan Bakıda cürbəcür vəzifələrdə çalışdı...

...Müseyib əminin dostu-simsarı çox idi, evinin qapısı qohum-qardaş, tanış-biliş üzünə həmişə açıq olardı. Süleyman Rəhimov, Əli Vəliyev bu evə tez-tez gələrdi. Bir dəfə onlarla birgə Musa Şəmsəddinski adlı bir məsul şəxs də qonaq gəlmişdi. Söhbət zamanı o, Kommunist Partiyasına üzv keçməsi üçün əmimə çox təkid göstərdi. Əmim onda da, sonralar da bu işə razılıq vermədi. Səbəbini soruşanda deyərdi ki, mən maarifçiyəm, xalqın savadlanmasına çalışıram, partiya mənlik deyil...”

***

Kitabda Süleyman Rəhimovun, Əli Vəliyevin Müseyib əfəndi haqqında yazdıqlarına da yer verilib. Süleyman Rəhimovun “Dağlar məni səslədi (xatirat və təəssürat)” adlı povestindən:

“Laçının Oğuldərə kəndindən çıxan, inqilabdan əvvəl məşhur Qori seminariyasını bitirən, Şuşada açılan darülmüəllimin ilk təşkilatçısı və müdirlərindən olan, sonralar qəza maarif şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışan Müseyib İlyasov bir fədai-mücahid kimi hərəkət edir, dağ obalarının hamısına maarifin, mədəniyyətin yayılmasına çalışır, cəhalətə qarşı sözün əsl mənasında çarpışırdı”. (“Azərbaycan” jurnalı, 1967, №11)

Əli Vəliyevin “Onları unutmaq olmaz” adlı məqaləsindən:

“Qəza kəndlərində məktəb binası yox idi. Yeni binalar tikmək, uşaqları məktəbə cəlb etmək məqsədilə qəza maarif şöbə müdiri Müseyib İlyasovun işgüzar fəaliyyətini xüsusilə qeyd eləmək lazımdır. Qəzanın Oğuldərə kəndindən olan Müseyib İlyasov Qori seminariyasını qurtarmış, Şuşa seminariyasında işləmiş, maarif cəbhəsinin fədaisi kimi hörmət qazanmışdı... Müseyib İlyasov tikilən məktəb binalarını vaxtaşırı yoxlayır, hər cür köməklik göstərib işləri sürətləndirirdi.

Müseyib İlyasov müəllimlərin qəza mərkəzinə çağırılmasına nadir hallarda razılıq verərdi. Onun həm özü, həm də inspektorlar məktəbə gedər, müvəffəqiyyət və nöqsanları yerində görər, məktəbə lazımi yardım göstərərdi.

Müseyib İlyasov müəllimlər qarşısında çıxış edəndə bir məsələni həmişə xatırladardı: “Xalq müəlliminin ümdə vəzifəsi savadlı, bilikli, mədəniyyətli şagird və tələbə tərbiyə etməkdən ibarətdir”.

Qəza zəhmətkeşləri arasında dərin hörmət qazanmış Müseyib İlyasov müəllim kadrları hazırlamaq məqsədilə son sinif tələbələrinin savadlılarından Şuşa yay pedaqoji kurslarına göndərər, yeni dərs ilində onları müəllim təyin edərdi.

Müseyib İlyasov həm təvazökar, həm də qayğıkeş idi. Öz üzərində işləməyən, sinfə hazırlıqsız girən, konspektsiz dərs deyən müəllimlərdən acığı gəldiyi kimi, bacarıqlı, bilikli, zirək, işlək, gündən-günə irəli gedən müəllimlərə hər cür qayğı göstərər, kömək əlini uzadardı”. (“Sovet kəndi” qəzeti, 1974-cü il)

***

Bunlarla yanaşı, Əli Vəliyev “Qohumlar”, “Samovar tüstülənir” povestlərində, “Nurlu və nəcib şəxsiyyət” (“Azərbaycan müəllimi” qəzeti, 28 iyun 1968-ci il) məqaləsində, bir sıra başqa əsərlərində də Müseyib İlyasovun şəxsiyyətindən, maarifçilik fəaliyyətindən geniş bəhs açıb. Müəllif yazır: “Hətta Müseyib əfəndinin qardaşı Mirzə Əlinin nəvəsi mərhum Ağa Laçınlının uzun illər əvvəl mənə dediyinə görə, bir dəfə Əli Vəliyev ona etiraf eləyib ki, “Budağın xatirələri” romanındakı Mütəllib əfəndi obrazının prototipi də şairin Müseyib babasıdır”.

Daha sonra müəllif nəslinin “görkəmli şəxsiyyətlərindən biri” kimi hörmətlə andığı şair Ağa Laçınlının Süleyman Rəhimovla bağlı xatirə yazısından bir parçanı oxucuya təqdim eləməyi də lazım bilir:

“Süleyman Rəhimovla ilk tanışlığımız Bakıda onun qonaqlı-qaralı evində oldu. Bir axşam zəngsiz-filansız evinə getmişdim. Payım da ilk şeirlər kitabım idi. Qapını üzümə özü açdı. “Utanma, utanma, keç içəri” deyib hal-xoş elədi. Kimliyimi soruşub bildi. Kitabı verdim. Elə dəhlizdəcə o çərəkəni dodağına aparıb öpdü. Sığalladı. Gözaydınlığı verdi. Onun sevinci məni mat qoymuşdu. Öz-özümə dedim: “Bu kişi nəyə görə belə sevinir?”

Kitabça onun qalın-qalın əsərlər yazmış iri əlində bir tikə çörək boyda görünürdü. Qolumdan yapışıb məni yekə iş masası qoyulmuş orta otağa apardı. Sözə özü başladı:

- Hə, igidin adını eşit, üzünü də gör. Sən Laçının hansı kəndindənsən?

- Oğuldərədənəm.

- Belə de! Olmaya İlyasovlardansan? Bir suyumun həkim Əhmədə, həkim Heydərə oxşayır.

- Düz bilmisiniz. Əhmədin, Heydərin qardaşı oğluyam.

- Bəs Müseyib əfəndinin?

- Onun da qardaşı nəvəsiyəm.

Bir anlığa gözləri aşağıya zilləndi. Dərindən köks ötürdü.

- Hayıf Müseyibə, çox hayıf! - dedi. - Müseyib yara olub köksümüzə yapışdı. Onun kimi maarifçi az-az tapılar. Nə suçu vardı yazığın? Müseyib əfəndi Bakıda, Şuşada da böyük maarif işləri aparmışdı. Özü də bir çoxları kimi tamamca havayı güllənin qurbanı oldu. Büllur adam idi, əvəzsiz adam idi. O tutulanda mən mərkəzi komitədə işləyirdim. Bir gün Müseyib barəsində ağız açmaq üçün Mircəfər Bağırovun yanına getdim. Kefinin duru yeri idi. Sözümü axıracan dinlədi. Dəstəyi götürüb kiməsə zəng vurdu. Telefonda ona nəsə dedilər. O da mənə bildirdi ki, artıq gecdi...”

***

Nəvə Müseyib İlyasovun baba Müseyib İlyasov haqqında yazdığı (yeri gəlmişkən, hər iki Müseyibin adı-soyadı, məsləki kimi atalarının, analarının adı da eynidir) kitabın missiyası görkəmli maarifçi Müseyib İlyasovun taleyinə, eləcə də ölkəmizin maarifçilik tarixinə işıq salmaqla məhdudlaşmır. Başqa məziyyətləriylə yanaşı, bu kitab mənim də mənsub olduğum nəslin yaddaş kitabı, İlyas uşağının ensiklopediyası, qırx il, qırx beş il qabaq yazmağı arzuladığım, ancaq yaza bilmədiyim nəsil epopeyasının həm qısa xülasəsi, həm də yol xəritəsidir. Bəlkə də İlyas oğullarından kimsə nə vaxtsa irəli çıxıb, o dastanı, bədii salnaməni yazmaq üçün qol çırmayacaq. Onda bu şəcərə kitabı, bu ömür xəritəsi həmin o cəsarətli oğulun köməyinə çatacaq...

F.Uğurlu

Paylaş:

Baxılıb: 775 dəfə