Mətnlər yalan danışa bilmir?
23.05.2026 [08:50]
Lap yaxşı da danışır. Fəqət qırx gün sonra bütün paxırlar açılmağa başlayır...
Və bu “açılma”lar min il də çəkə bilər. Bircə həqiqət var - gec, ya tez, mətn öz nüvəsini partladır. Eynən get-gedə şişən, böyüyən planetlər kimi... Mətnlər də fizikanın qanunları ilə “işləyir”. Ədəbiyyata gəlib çıxanadək onlar kimyadan da “test verir”. Bir sözlə, heç bir mətnin aldatmaq şansı yoxdur. Hara tələsirik ki, biz də Süni İntellektin (Sİ) yaratdığı tər-təzə mətnlərin vaxtını gözlyəcəyik...
Bu həftə İngiltərədə nüfuzlu, ingilisdilli qısa hekayələr müsabiqəsinə yekun vurulub, qalib də müəyyənləşib (Mənbə: The New York Times). Kim (nə) olsa yaxşıdır? Sİ. Belə xəbərləri tez-tez eşidirik, eşidəcəyik. Diqqətçəkən məqam odur ki, bu müsabiqə az qala dünyanın yarısını - Avstraliya və Afrikanı, ingilisdilli ədəbi çevrə birliklərini əhatə edir. Keçmiş koloniyalarda yaşayan müəlliflər öz ana dillərində deyil, imperiyanın dilində hekayələr yazaraq əsərlərini həvəslə müsabiqəyə göndəriblər. Nəticədə isə insan arxa planda qalıb...
Bu cür birlik hekayələri ingilis dilinin ədəbi-bədii ehtiyatlarını qoruyub-yaşatmaq məqsədi daşıyır. Eyni məqsədlərlə Rusiya və Fransada, o cümlədən digər keçmiş imperiya mərkəzlərində də birlik və QHT-lər fəaliyyət göstərir. Məsələ burasındadır ki, Sİ (Süni İntellekt) daha çox “böyük” dilləri istismar edə bilir, onun “işğalçılıq” siyasəti “kiçik”, dillərdən yan keçməyə çalışır. Hələlik. Lakin gələcək illərdə Sİ bütün digər dil və mədəniyyətlərə, adət-ənənələrə əl atacaq. Təxminən, əsl hərşeyşünas olacaq. Bax onda, əsl “ölüm-dirim” savaşı başlayacaq. Əcəba, “kiçik” dillər və mədəniyyətlər özlərini necə aparacaq? Yoxsa heç bir siyahıda adları da çəkilməyəcək, itib-gedəcəklər?
Hər şeyi - kəlamı və kamalı Füzulidən öyrənib yeni mətnlər yaradan şairlər hələ də içimizdədir. Lakin Füzulinin də gedib-çata bilmədiyi dil və məna şifrələri günümüzdə də bağlı qapılar arxasında gözləyir - ya hansısa mətnin partlayış kimyasına dönəcək, ya da sirr qapılarının arxasında ölüb-qalacaq. Amma yerindən çıxdısa, gizlənə bilməyəcək...
Həqiqət varsa, mətn də var. Bəlkə dünyanı “kiçik” dillərin “böyük” mətnləri “xilas” edəcək?
Məqsəd Nur
Xəbər lenti
Hamısına bax
Analitik
10 Sentyabr 16:41
Maraqlı
10 Sentyabr 16:40
Dünya
10 Sentyabr 16:19
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 15:54
Dünya
10 Sentyabr 15:50
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 15:48
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 15:45
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 15:31
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 15:28
Dünya
10 Sentyabr 15:23
Siyasət
10 Sentyabr 15:11
Xəbər lenti
10 Sentyabr 14:39
Sosial
10 Sentyabr 14:37
Siyasət
10 Sentyabr 14:36
Siyasət
10 Sentyabr 14:36
Siyasət
10 Sentyabr 14:35
Gündəm
10 Sentyabr 14:35
Dünya
10 Sentyabr 14:31
Dünya
10 Sentyabr 14:06
Dünya
10 Sentyabr 13:48
Dünya
10 Sentyabr 13:25
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:44
Gündəm
10 Sentyabr 12:43
Dünya
10 Sentyabr 12:41
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:24
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:20
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:16
Dünya
10 Sentyabr 12:14
YAP xəbərləri
10 Sentyabr 12:12
Gündəm
10 Sentyabr 12:07
Gündəm
10 Sentyabr 11:36
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 11:12
Dünya
10 Sentyabr 11:09
Sosial
10 Sentyabr 11:00
Elm
10 Sentyabr 10:57
Dünya
10 Sentyabr 10:56
Hadisə
10 Sentyabr 10:55
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 10:43
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 10:25
Analitik
10 Sentyabr 09:52
İqtisadiyyat
10 Sentyabr 09:17
Sosial
10 Sentyabr 08:50
MEDİA
10 Sentyabr 08:38
Sosial
10 Sentyabr 07:05
Dünya
09 Sentyabr 23:18
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 22:50
Dünya
09 Sentyabr 22:24
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 22:12
Dünya
09 Sentyabr 21:43
İdman
09 Sentyabr 21:16
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 20:59
Elm
09 Sentyabr 20:25
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 19:42
Elm
09 Sentyabr 19:17
Maraqlı
09 Sentyabr 18:16
Dünya
09 Sentyabr 17:23
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:53
Dünya
09 Sentyabr 16:38
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:11
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:08
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:03
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:01
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 15:47
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 15:43
İdman
09 Sentyabr 15:19
Dünya
09 Sentyabr 14:26
Dünya
09 Sentyabr 13:31
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 13:19
Xəbər lenti
09 Sentyabr 13:10
Dünya
09 Sentyabr 13:09
