Milli mətbuatın 151 illik inkişaf yolu: milli düşüncənin, dövlətçilik ənənələrinin və informasiya təhlükəsizliyinin etibarlı dayağı

Bakı:

28 °C

47 %

3 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Milli mətbuatın 151 illik inkişaf yolu: milli düşüncənin, dövlətçilik ənənələrinin və informasiya təhlükəsizliyinin etibarlı dayağı

Milli mətbuatın 151 illik inkişaf yolu: milli düşüncənin, dövlətçilik ənənələrinin və informasiya təhlükəsizliyinin etibarlı dayağı

20.07.2026 [22:48]

22 İyul – Azərbaycan Milli Mətbuat Günü xalqımızın ictimai-siyasi və mədəni həyatında xüsusi əhəmiyyət daşıyan əlamətdar tarixlərdən biridir. Bu gün təkcə peşə bayramı kimi deyil, həm də milli jurnalistikanın keçdiyi zəngin inkişaf yoluna, onun xalqın maariflənməsində, milli özünüdərkin formalaşmasında və dövlətçilik dəyərlərinin möhkəmləndirilməsində göstərdiyi xidmətlərə verilən yüksək qiymət kimi qeyd olunur. Milli mətbuatımızın yaranmasının 151 illiyi Azərbaycanın zəngin fikir tarixinin, söz azadlığı uğrunda mübarizəsinin və müasir informasiya siyasətinin inkişaf mərhələlərinin bir daha nəzərdən keçirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan milli mətbuatının təməli 1875-ci il iyulun 22-də böyük maarifçi, görkəmli ziyalı Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə qoyulmuşdur. Cəmi iki il fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, bu qəzet milli jurnalistikanın ideya və məramını müəyyənləşdirən əsl məktəb rolunu oynadı. Həsən bəy Zərdabi mətbuatı xalqın savadlanmasının, milli dilin qorunmasının, elmi biliklərin təbliğinin və cəmiyyətin inkişafının əsas vasitələrindən biri hesab edirdi. Onun başladığı maarifçilik missiyası sonrakı dövrlərdə Azərbaycan mətbuatının aparıcı istiqamətinə çevrildi və milli jurnalistikanın formalaşmasına möhkəm zəmin yaratdı.

Milli mətbuatın inkişaf yolu əslində Azərbaycanın ictimai-siyasi tarixinin ayrılmaz hissəsidir. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində nəşr olunan qəzet və jurnallar milli oyanışın güclənməsində, azərbaycançılıq ideologiyasının yayılmasında, milli kimlik şüurunun möhkəmləndirilməsində və maarifçilik hərəkatının genişlənməsində mühüm rol oynadı. Dövrün ziyalıları mətbuat vasitəsilə cəmiyyətin problemlərini gündəmə gətirir, xalqı elmə, tərəqqiyə və milli birliyə çağırırdılar.

1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması milli mətbuat tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Demokratik dəyərlərə əsaslanan ilk respublikada söz və fikir azadlığı dövlət siyasətinin əsas prinsiplərindən biri kimi qəbul edildi. Mətbuat gənc dövlətin ideyalarının təbliği, beynəlxalq aləmdə tanınması və istiqlal ideologiyasının geniş yayılması istiqamətində mühüm missiya yerinə yetirdi. Bu dövrdə fəaliyyət göstərən qəzetlər ictimai fikrin formalaşmasına və demokratik ənənələrin inkişafına mühüm töhfə verdilər.

Sovet hakimiyyəti illərində sərt ideoloji nəzarət və senzura şəraitində fəaliyyət göstərən Azərbaycan mətbuatı ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşsə də, milli-mədəni dəyərlərin yaşadılması istiqamətində öz imkanlarından istifadə etməyə çalışdı. Bir çox ziyalı və qələm sahibləri milli ruhun qorunması, ana dilinin inkişafı və ədəbi-mədəni irsin təbliği istiqamətində mühüm fəaliyyət göstərdilər. XX əsrin sonlarında milli azadlıq hərəkatının geniş vüsət aldığı dövrdə isə müstəqil media cəmiyyətin səsini ifadə edən əsas tribunalardan birinə çevrildi və dövlət müstəqilliyinin bərpası prosesində mühüm rol oynadı.

Müstəqillik illərində Azərbaycanda demokratik media mühitinin yaradılması və söz azadlığının təmin edilməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olmuşdur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl islahatlar milli mətbuatın inkişafında yeni mərhələ açdı. 1998-ci il avqustun 6-da mətbuat üzərində dövlət senzurasının ləğv edilməsi ölkənin hüquqi-demokratik inkişaf tarixində mühüm hadisəyə çevrildi. Bu qərar informasiya azadlığının genişlənməsinə, medianın müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə və jurnalistikanın sərbəst fəaliyyət imkanlarının artırılmasına mühüm töhfə verdi.

Heydər Əliyev mətbuatı cəmiyyətin inkişafına təsir göstərən güclü ictimai institut kimi qiymətləndirərək onun dövlət və xalq qarşısında yüksək məsuliyyət daşıdığını dəfələrlə vurğulamışdır. Məhz həmin dövrdə qəbul olunan qərarlar nəticəsində hüquqi baza təkmilləşdirildi, müstəqil media orqanlarının fəaliyyəti üçün daha əlverişli şərait yaradıldı və demokratik jurnalistika ənənələrinin inkişafı stimullaşdırıldı.

Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində media sahəsində islahatlar yeni məzmun qazanmışdır. Rəqəmsal transformasiya, müasir informasiya texnologiyalarının tətbiqi, jurnalistlərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, peşəkar media institutlarının inkişafı və informasiya təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Dövlət başçısının müəyyən etdiyi media siyasəti müasir çağırışlara cavab verən peşəkar informasiya mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası fikir və söz azadlığını, informasiya əldə etmək və yaymaq hüququnu təmin edən fundamental hüquqi sənəd kimi media azadlığının əsas təminatçısıdır. Son illərdə qəbul olunan normativ-hüquqi aktlar, xüsusilə "Media haqqında" Qanun informasiya münasibətlərinin daha müasir prinsiplər əsasında tənzimlənməsinə, jurnalistlərin hüquq və vəzifələrinin dəqiqləşdirilməsinə, peşə etikası normalarının möhkəmləndirilməsinə və media mühitində şəffaflığın artırılmasına xidmət edir.

Media siyasətinin institusional əsaslarının gücləndirilməsi məqsədilə yaradılmış Medianın İnkişafı Agentliyi jurnalistika sahəsində peşəkarlığın artırılması, media savadlılığının genişləndirilməsi, innovativ layihələrin dəstəklənməsi və müasir informasiya mühitinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm fəaliyyət həyata keçirir. Agentliyin reallaşdırdığı layihələr media subyektlərinin rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə və informasiya resurslarının keyfiyyətinin artırılmasına mühüm töhfə verir.

Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişaf etdiyi müasir dövrdə media qarşısında həm geniş imkanlar, həm də yeni məsuliyyətlər yaranmışdır. İnformasiyanın saniyələr ərzində qlobal auditoriyaya çatdırılması müsbət tendensiya olmaqla yanaşı, dezinformasiyanın, saxta xəbərlərin və manipulyativ informasiya kampaniyalarının yayılma riskini də artırmışdır. Bu səbəbdən peşəkar jurnalistikanın əsas vəzifəsi operativliklə yanaşı, obyektivlik, dəqiqlik, faktlara əsaslanmaq və ictimai məsuliyyət prinsiplərinə sadiq qalmaqdır. İnformasiya təhlükəsizliyi artıq milli təhlükəsizliyin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmiş, medianın bu sahədə rolu daha da artmışdır.

Azad söz demokratik cəmiyyətin fundamental prinsiplərindən biri olsa da, bu anlayış heç zaman məsuliyyətsiz davranış, böhtan, təhqir və ya nifrət ritorikasının bəraəti kimi qəbul edilə bilməz. Milli jurnalistikamızın əsas missiyası cəmiyyətə obyektiv informasiya təqdim etmək, sağlam ictimai müzakirə mühiti formalaşdırmaq və dövlətçilik maraqlarını qorumaqdan ibarətdir. Media etikası prinsiplərinə riayət olunması, jurnalist məsuliyyətinin artırılması və media savadlılığının inkişaf etdirilməsi müasir informasiya mühitinin əsas tələblərindəndir.

Azərbaycanın beynəlxalq informasiya siyasətində xüsusi əhəmiyyət kəsb edən platformalardan biri də Şuşa Qlobal Media Forumudur. İşğaldan azad edilmiş Şuşada keçirilən bu mötəbər tədbir artıq beynəlxalq media ictimaiyyətinin diqqət mərkəzində olan nüfuzlu dialoq platformasına çevrilmişdir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən media rəhbərlərinin, ekspertlərin və jurnalistlərin iştirakı ilə keçirilən forumda süni intellekt, rəqəmsal media, informasiya təhlükəsizliyi, dezinformasiyaya qarşı mübarizə və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi aktual mövzular ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılır. Prezident İlham Əliyevin forum iştirakçıları ilə açıq dialoqu Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq auditoriyaya birbaşa çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Azərbaycan mediası öz peşəkarlığını və vətənpərvərlik mövqeyini yüksək səviyyədə nümayiş etdirdi. Jurnalistlər informasiya cəbhəsində operativ və dəqiq məlumatların ictimaiyyətə çatdırılması, Ermənistanın dezinformasiya kampaniyalarının ifşa edilməsi və Azərbaycanın haqlı mövqeyinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində mühüm fəaliyyət göstərdilər. Bu dövrdə milli media informasiya müharibəsində qazanılan tarixi uğurun vacib iştirakçılarından birinə çevrildi.

Bu gün Azərbaycan milli mətbuatı zəngin tarixi irsə söykənərək yeni inkişaf mərhələsini yaşayır. Müasir jurnalistika cəmiyyətin etibarlı informasiya mənbəyi olmaqla yanaşı, milli maraqların qorunmasına, dövlətçilik ideologiyasının möhkəmləndirilməsinə, vətəndaş həmrəyliyinin gücləndirilməsinə və beynəlxalq informasiya məkanında ölkəmizin mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Milli mətbuatımızın keçdiyi 151 illik şərəfli yol göstərir ki, həqiqətə sədaqət, peşəkarlıq, obyektivlik və Vətənə xidmət prinsipləri Azərbaycan jurnalistikasının dəyişməz dəyərləri olaraq qalacaq.

Gündüz Bayramov

YAP Samux rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 205 dəfə