444 günlük girovluğa qarşı 4,4 milyon dollar təzminat

Bakı:

25 °C

50 %

1 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Xəbər lenti / 444 günlük girovluğa qarşı 4,4 milyon dollar təzminat

444 günlük girovluğa qarşı 4,4 milyon dollar təzminat

04.11.2022 [10:38]

“İran Girov Böhranı”ndan 43 il ötür

SADİQ

1979-1981-ci illərdə ABŞ ilə İran arasındakı baş verən və tarixə “İran Girov Böhranı” kimi düşən hadisədən 43 il ötür. Belə ki, 1979-cu ilin əvvəlində İranda baş vermiş İslam İnqilabı şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin ölkədən qaçması ilə nəticələndi. Hakimiyyət müvəqqəti İran hökumətinin əlinə keçdi. Qeyd edilməldir ki, İran inqilabı təkcə antimonarxist deyildi, həm də anti-Qərb şüarları altında baş tutmuşdu. Buna görə də baş verənlər Qərb ölkələri, o cümlədən ABŞ tərəfindən son dərəcə mənfi şəkildə qarşılanırdı. İnqilab nəticəsində İranda islam respublikası elan olundu ki, bu da şah rejiminin bəyan etdiyi Qərb demokratiyasının normalarına əməl etməkdən imtina demək idi. Hətta iqtisadiyyatda belə kapitalizmin Qərb modelini rədd edən xüsusi - İslami inkişaf yolu elan edildi. Digər tərəfdən, inqilabi kütlələr “Qərbin hökmranlığı” (ilk növbədə ABŞ-ın) və İranın tətbiq etdiyi “Qərbləşmə” kursunu sosial-iqtisadi və mədəni böhranın səbəbi hesab edərək, Qərb ölkələrinə düşmən münasibət bəsləyirdilər.

1979-cu il noyabrın 4-də Müsəlman Tələbə Təşkilatı ABŞ-ın Tehrandakı səfirliyini zəbt etdi. 66 amerikalı diplomat girov götürüldü - altı amerikalı diplomat isə qaça bildi. Sonradan həmin diplomatlar Kanada səfirliyinin köməyi ilə İrandan çıxarıldılar. ABŞ səfirliyinə hücum edənlər girovlar qarşılığında Nyu-York xəstəxanasında müalicə olunan devrilmiş şah Məhəmməd Rza Pəhləvini İrana təhvil verilməsini tələb edirdilər.

ABŞ prezidenti Cimmi Karter hücumu beynəlxalq qanunların pozulması və terror aktı kimi qiymətləndirərək İrandan Amerika səfirliyini və saxlanılan diplomatları dərhal azad etməyi tələb etdi. Ayətullah Xomeyninin rəhbərlik etdiyi hökumət ABŞ-ın tələbini rədd etdi və səfirliyi ələ keçirən radikalları dəstəklədi.

1979-cu il noyabrın 19-20-də 13 girov - qadınlar və qaradərili səfirliyin əməkdaşları azad olundu. Digər girovların azad edilməsi istiqamətində keçirilən hərbi əməliyyat isə uğursuzluqla nəticələndi - 1980-ci il aprelin 24-də başlayan əməliyyatda hərbi helikopter aerodromda dayanan təyyarə ilə toqquşdu, səkkiz amerikalı hərbçi həlak oldu. 1980-ci ilin yazında uğursuz girovların xilas edilməsi əməliyyatı və münaqişənin həll olunmaması ABŞ prezidenti Cimmi Karterin reputasiyasına mənfi təsir göstərdi və onun 1980-ci il seçkilərində sarsıdıcı məğlubiyyətinin səbəblərindən birinə çevrildi.

1980-ci il iyulun 27-də Şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin ölümü və sentyabrda başlayan İran-İraq müharibəsi İran hökumətini ABŞ-la danışıqlara başlamağa sövq etdi. Bu işdə Əlcəzair və Böyük Britaniya vasitəçi qismdə çıxış etdilər. Girovlar azad edilsə də, ABŞ İranın bank hesablarına qoyulan qadağanı götürmədi və ticarət sanksiyalarını ləğv etmədi. 1981-ci il yanvarın 20-də girovluqda qalan 52 diplomat 444 gün həbsdə saxlandıqdan sonra sərbəst buraxıldı.

2016-cı ildə isə girov böhranının ABŞ-dan olan qurbanları çətin sınaqdan 36 il sonra kompensasiya aldılar. 53 vətəndaş və ya onların varisləri üçün 4,4 milyon dollar məbləğində kompensasiya ödənlidi...

Paylaş:

Baxılıb: 749 dəfə