Çörəyi “təndir”dən çıxanlar
19.08.2023 [14:16]
M.BAYRAMLI
Əcdadlarımızdan bizə miras qalan təndirə çörək yapmaq ənənəsi bu gün də yaşamaqdadır. Orta əsrlərdən bəri əksər həyətlərdə rast gəlinir. Yeraltı və yerüstü təndirlərin “döymə”, “badlı”, “şirəli” və “kərpic” növləri mövcuddur. Təndirdə çörəklə yanaşı, lavaşlar, müxtəlif yeməklər də hazırlanır.
Əsasən Yaxın Şərq, Orta Asiya və Qafqaz xalqları arasında geniş yayılmış təndirin tarixi Neolit dövründən başlayır. Alimlər “təndir” sözünun şumerlərə məxsus olduğunu deyirlər. Kəsik silindiri xatırladan təndiri tarixən Azərbaycanda yerüstü və yeraltı qurğu şəklində hazırlayırdılar. Ağız diametri 55, ortasının diametri 80, hündürlüyü isə 100-130 sm-dir. Alt tərəfindən hava çəkmək üçün kiçik bir yer də var ki, ona “külfə” deyilir. Təndirin qurulması üçün sarı torpaq, qəzil, saman, at qılı və s. gilli torpaqdan yoğrulmuş palçığa qarışdırılır. Bu palçıqlar tikə-tikə kəsilərək üst-üstə qoyulur. Təndirin dairəsi yuxarıya getdikcə kiçilir. Xüsusi ölçü-biçiyə diqqət etdikdən sonra divarlarının quruması üçün bir neçə gün içərisində saman yandırılır. Təndirin çatlamaması, ovulmaması üçün onu üstüörtülü yerdə, çox vaxt sal daşların üstünə qoyulur. Beləliklə, təndir nəmdən və yağışdan qorunur.
Quruduqdan sonra əvvəlcə təndirin içinə az-az təzək qoyub yandırılır. Təndirin badı, yəni, divarının çatlamaması üçün yanacaq tədricən artırılır. İstiyə davamlılığı tam yəqinləşdirəndən sonra orada çörək bişirmək olar.
Təndirdə çörək bişirərkən qola qolçaq geyilir ki, təndirin istisi əli-qolu yandırmasın. Əl ilə kündəni yayıb lazımi formaya salınır, üzünə küncüd, yumurta və qatıq vuraraq təndirə yapılır. Təndirin yanında bir qab su qoyulur ki, kündə təndirə yapışmadıqda əli suya batırıb yenidən yapsınlar. Çörəyin yanmasının qarşısını almaq üçün bəzən onun üzərinə təmiz su da çilənir. Bişmiş çörəkləri sulayıb süfrə üstünə sərirlər. Adətə görə təndirdən təzə çıxan çörəyə bıçaq vurmaq olmaz, mütləq əllə kəsilməlidir.
Təndir həm də xeyir-bərəkət rəmzi hesab edilir. Ta qədimdə təndirə çörək yapılan gün həmin həyət-bacada sevinc, şadlıq olarmış. Təndirdən təzə çıxmış çörəyin ətri ətrafa yayıldığı üçün yoldan ötən mütləq çağırılıb qonaq edilər, qonum-qonşuya çörək payı göndərilərmiş.
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
17 Aprel 17:28
Dünya
17 Aprel 17:11
Dünya
17 Aprel 16:34
YAP xəbərləri
17 Aprel 16:13
Dünya
17 Aprel 16:10
Dünya
17 Aprel 15:58
YAP xəbərləri
17 Aprel 15:55
Sosial
17 Aprel 15:51
Hadisə
17 Aprel 15:43
Sosial
17 Aprel 15:27
Dünya
17 Aprel 15:23
Sosial
17 Aprel 15:16
İdman
17 Aprel 15:15
Siyasət
17 Aprel 15:02
Siyasət
17 Aprel 15:01
YAP xəbərləri
17 Aprel 14:54
Dünya
17 Aprel 14:45
Dünya
17 Aprel 14:41
Siyasət
17 Aprel 14:33
Sosial
17 Aprel 14:32
Dünya
17 Aprel 14:19
Dünya
17 Aprel 13:50
Dünya
17 Aprel 13:27
Gündəm
17 Aprel 13:08
Gündəm
17 Aprel 12:54
Siyasət
17 Aprel 12:44
Gündəm
17 Aprel 12:22
İqtisadiyyat
17 Aprel 12:16
Siyasət
17 Aprel 12:16
Sosial
17 Aprel 12:15
Gündəm
17 Aprel 11:48
Siyasət
17 Aprel 11:38
İqtisadiyyat
17 Aprel 11:34
İqtisadiyyat
17 Aprel 11:12
Gündəm
17 Aprel 10:50
Sosial
17 Aprel 10:43
Siyasət
17 Aprel 10:37
Analitik
17 Aprel 10:15
Gündəm
17 Aprel 09:58
Analitik
17 Aprel 09:33
Elm
17 Aprel 09:14
Sosial
17 Aprel 08:51
Sosial
17 Aprel 08:30
Gündəm
17 Aprel 08:15
Hərbi
17 Aprel 07:42
Siyasət
17 Aprel 07:32
Siyasət
17 Aprel 07:31
Dünya
16 Aprel 23:12
Dünya
16 Aprel 22:43
Dünya
16 Aprel 22:16
Elm
16 Aprel 21:59
Dünya
16 Aprel 21:20
İqtisadiyyat
16 Aprel 21:09
Dünya
16 Aprel 20:45
Dünya
16 Aprel 20:33
Sosial
16 Aprel 20:18
Dünya
16 Aprel 19:51
Dünya
16 Aprel 19:31
Dünya
16 Aprel 19:27
Gündəm
16 Aprel 18:59
Dünya
16 Aprel 18:23
YAP xəbərləri
16 Aprel 17:55
Siyasət
16 Aprel 17:32
YAP xəbərləri
16 Aprel 17:20
Dünya
16 Aprel 17:19
Sosial
16 Aprel 17:16
Hadisə
16 Aprel 16:28
Dünya
16 Aprel 16:09
Sosial
16 Aprel 15:52
Siyasət
16 Aprel 15:50
