Türk dünyasının təhlükəsizlik xəritəsi: birlikdən ortaq fəaliyyətə

Bakı:

25 °C

73 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Türk dünyasının təhlükəsizlik xəritəsi: birlikdən ortaq fəaliyyətə

Türk dünyasının təhlükəsizlik xəritəsi: birlikdən ortaq fəaliyyətə

22.09.2026 [12:06]

Dünyada təhlükəsizlik mühitinin sürətlə dəyişdiyi bir vaxtda dövlətlər üçün yalnız öz sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək kifayət etmir. Yeni təhdidlər bir ölkənin hüdudları ilə məhdudlaşmır. Terrorizm, mütəşəkkil cinayətkarlıq, kibertəhdidlər, informasiya müharibələri və siyasi sabitliyi sarsıtmağa yönələn cəhdlər birgə mübarizə tələb edir. Belə bir şəraitdə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sentyabrın 17-də Bakıda TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik şuralarının rəhbər şəxslərinin beşinci toplantısı keçirilib. Prezident İlham Əliyev tədbir iştirakçılarını qəbul edərək çıxışında Türk dünyasının qarşısında dayanan əsas məsələlərə diqqət çəkdi. Prezidentin çıxışında diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri təhlükəsizlik məsələsinin yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşdırılmaması idi. Sabitlik, iqtisadi inkişaf, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi, informasiya mühiti və gənclərlə iş də ümumi təhlükəsizlik anlayışının mühüm hissələri kimi təqdim olundu.

Türk Dövlətləri Təşkilatının əsas xüsusiyyətlərindən biri onu təşkil edən ölkələri bir-birinə bağlayan tarixi və mənəvi yaxınlıqdır. Dil, mədəniyyət, ortaq tarixi yaddaş və ənənələr bu əlaqələrin təməlini təşkil edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın xarici siyasətində Türk dünyasının xüsusi yerini vurğulayaraq “Türk dünyası bizim ailəmizdir” fikrini bir daha ifadə etdi. Bu yanaşma yalnız emosional bağlılığı ifadə etmir. Son illərdə Azərbaycanla TDT-yə üzv dövlətlər arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə qurulan əlaqələr bu yaxınlığın praktiki məzmun qazandığını göstərir. Azərbaycanın Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müxtəlif müttəfiqlik və strateji əməkdaşlıq sənədləri imzalaması da bu prosesin mühüm göstəricilərindəndir. Təşkilat daxilində birgə investisiya mexanizmlərinin yaradılması, nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi və enerji layihələrinin genişləndirilməsi isə siyasi münasibətləri real iqtisadi əməkdaşlıqla tamamlayır. Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcəyi yalnız ortaq tarix və mədəniyyətlə bağlı deyil. Qarşılıqlı etimadın konkret layihələrə çevrilməsi təşkilatın davamlı inkişafı üçün əsas amillərdən biridir.

Bu gün dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən hadisələr təhlükəsizliyin nə qədər kövrək məsələ olduğunu göstərir. Bir regionda yaranan böhran qısa müddətdə başqa coğrafiyalara da təsir edə bilir. TDT məkanında isə təhlükəsizlik məsələlərinin əlaqələndirilməsi getdikcə daha çox diqqət tələb edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında sabitliyin və təhlükəsizliyin inkişaf üçün əsas şərtlərdən biri olduğunu qeyd edib. Onun sözlərinə görə, təhlükəsizlik olmadan investisiya, texnologiya və innovasiyaların ölkələrə cəlb edilməsi də çətinləşir. Bu yanaşma təhlükəsizliklə iqtisadi inkişaf arasındakı əlaqəni aydın göstərir. Sabitlik yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyətinin nəticəsi deyil. O, həm də iqtisadi münasibətlərin, sosial inkişafın və insanların gələcəyə inamının formalaşdığı mühitdir. Bu səbəbdən TDT ölkələrinin təhlükəsizlik qurumları arasında məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi, təhdidlərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və qarşısının alınması istiqamətində birgə fəaliyyət mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev də məhz bu sahələrdə koordinasiyanın gücləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı.

Təhlükəsizlik anlayışının başqa bir mühüm tərəfi isə informasiya məkanıdır. Müasir dövrdə ictimai rəyi manipulyasiya etməyə, sosial həmrəyliyi zəiflətməyə və gənclərin dünyagörüşünə təsir göstərməyə yönələn informasiya təsirləri də dövlətlərin qarşılaşdığı problemlər sırasındadır. Buna görə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq yalnız xüsusi xidmət və təhlükəsizlik qurumları arasında əlaqələrlə məhdudlaşmamalıdır. Türk dünyasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasında münasibətlərdir. İki ölkəni yalnız siyasi maraqlar deyil, Xəzər dənizi üzərindən formalaşan iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri də birləşdirir.

Görüş zamanı Qazaxıstan Respublikası Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini Aida Balayeva iki ölkə arasındakı münasibətlərin strateji, müttəfiqlik və qardaşlıq xarakteri daşıdığını bildirib. O, Azərbaycanla Qazaxıstan arasında nəqliyyat və kommunikasiya layihələrinin əhəmiyyətini də qeyd edib. Prezident İlham Əliyev isə Azərbaycan və Qazaxıstan arasında əməkdaşlığın bundan sonra da davam etdiriləcəyini və hər iki xalqın rifahına xidmət edəcəyini vurğulayıb. Qarabağın bərpası prosesində Qazaxıstanın göstərdiyi dəstəyə toxunması da iki ölkə arasındakı münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi məsələlərdən ibarət olmadığını göstərir. Bu münasibətlərin mühüm tərəfi qarşılıqlı dəstəyin konkret layihələrdə özünü göstərməsidir. Xəzər üzərindən nəqliyyat və rəqəmsal bağlantıların inkişafı Azərbaycan və Qazaxıstanın əməkdaşlığını daha geniş Türk dünyası məkanına bağlayan amillərdəndir. Belə əlaqələr Türk Dövlətləri Təşkilatının ümumi potensialını da artırır. Çünki təşkilat daxilində dövlətlər arasında ikitərəfli münasibətlər nə qədər möhkəm olarsa, çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün də bir o qədər geniş imkan yaranır.

Dünyada gedən proseslər beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Görüşdə Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi Okay Memiş də mövcud beynəlxalq nizamda dəyişikliklərin müşahidə edildiyini və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə bağlılığın vacibliyini vurğuladı. Burada əsas məsələ beynəlxalq hüququn əhəmiyyətinin azalması deyil. Əksinə, son illərin böhranları göstərir ki, dövlətlərin təhlükəsizliyi və suverenliyinin qorunması üçün beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə ehtiyac daha da artır. TDT ölkələrinin bu məsələdə ortaq mövqedən çıxış etməsi onların beynəlxalq münasibətlərdə daha fəal rol oynamaq imkanlarını genişləndirə bilər. Bunun üçün təşkilat daxilində həmrəylik yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmamalı, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə praktiki əməkdaşlıqla möhkəmləndirilməlidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas xəttində də məhz bu məqam görünür. Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran vəzifə mövcud potensialı daha səmərəli şəkildə birləşdirməkdir. Bunun üçün təşkilat üzvləri arasında müntəzəm məsləhətləşmələrə, təcrübə mübadiləsinə və birgə fəaliyyət mexanizmlərinə ehtiyac var.

Nəticə etibarilə, Bakıda keçirilən görüş yalnız təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə edildiyi növbəti tədbir kimi qiymətləndirilə bilməz. Görüş Türk dünyasının qarşısında dayanan yeni çağırışların birgə müzakirəsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında həm imkanlar, həm də ciddi vəzifələr dayanır. Ümumi tarix və mədəni yaxınlıq bu əməkdaşlığın mənəvi əsasını yaradır. Siyasi etimad və iqtisadi əlaqələr isə həmin əsası praktik nəticələrə çevirmək üçün imkan verir. Dünyanın mürəkkəb geosiyasi mənzərəsində təhlükəsizlik, sabitlik və qarşılıqlı etimadın qorunması TDT ölkələri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakıda keçirilən görüş də göstərdi ki, bu istiqamətdə əməkdaşlığın daha sistemli şəkildə davam etdirilməsi gündəmin mühüm məsələlərindən biridir.

Qismət Həbibov

YAP Biləsuvar rayon təşkilatı Yuxarı Ağalı kənd ərazi partiya təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 181 dəfə